Safra yolları
Safra yolları (İng. biliary tract), karaciğerde üretilen safranın bağırsağa taşınmasını sağlayan kanal sistemidir.
Etimoloji
Türkçe safra sözcüğü ile yol sözcüğünün birleşimidir.
Klinik bağlam
Sistem, karaciğer içindeki küçük kanallardan başlar; sağ ve sol ana kanallar birleşerek ortak hepatik kanalı oluşturur. Sistik kanalın katılmasıyla ana safra kanalı oluşur ve pankreas kanalıyla birlikte duodenumdaki Vater ampullasına açılır.[1]
Bu ortak açılım, safra taşının pankreatite yol açabilmesinin anatomik temelidir.
Tıkanma, kolestaz tablosuna yol açar: sarılık, koyu idrar, açık renk dışkı ve kaşıntı. Laboratuvarda alkalen fosfataz ve gama-glutamil transferaz belirgin biçimde yükselir.
Bu enzim örüntüsü, karaciğer hücre hasarından ayırt etmeyi sağlar; hücre hasarında transaminazlar öne çıkar.
Tıkanmanın nedeni, ağrı varlığına göre daraltılabilir. Ağrılı sarılık genellikle taşa bağlıdır; ağrısız ve ilerleyici sarılık ise kötü huylu tıkanmayı düşündürür. Ağrısız sarılık, aksi gösterilene dek tümör olarak değerlendirilir.
Akut kolanjit, safra yollarındaki tıkanma zemininde gelişen bakteriyel enfeksiyondur. Sarılık, ateş ve karın ağrısı üçlüsü tanısaldır; bilinç değişikliği ve hipotansiyon eklendiğinde tablo ağırdır.
Bu tabloda en kritik ilke, kaynak denetiminin zorunlu olmasıdır. Antibiyotik tek başına yeterli değildir; safra yollarının boşaltılması gecikmeden yapılmalıdır. Bu basamağın ertelenmesi ölüm oranını belirgin biçimde artırır.
Diğer hastalıklar arasında primer sklerozan kolanjit, primer bilyer kolanjit, kolanjiyokarsinom, koledok kistleri ve safra kaçakları bulunur.
Primer sklerozan kolanjit, iltihabi bağırsak hastalığı ile güçlü birliktelik gösterir ve kolanjiyokarsinom ile kolorektal kanser riskini artırır; bu nedenle izlem gerektirir.
Görüntülemede ultrasonografi ilk basamaktır; kanal genişlemesini ve taşları gösterir. Manyetik rezonans kolanjiyopankreatografi, girişimsel olmayan ayrıntılı görüntüleme sağlar.
Endoskopik retrograd kolanjiyopankreatografi günümüzde tanısal değil, tedavi amaçlı kullanılır; taş çıkarma, stent yerleştirme ve boşaltma için uygulanır.
Safra kesesi cerrahisinde en ciddi komplikasyon, kanal yaralanmasıdır; anatominin güvenli biçimde tanımlanması bunu önler. Ameliyat sonrası süren ağrı, sarılık ve ateş bu komplikasyonu düşündürür.
Safra yollarında normalde bakteri bulunmaz; tıkanma ve girişimler sonrası kolonizasyon gelişir. Bu nedenle stent taşıyan hastalarda kültür yorumu dikkatle yapılmalıdır.
Eş anlamlılar
- Bilyer sistem
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Feldman M ve ark. (ed.), Sleisenger and Fordtran's Gastrointestinal and Liver Disease, 11. baskı, 2021.