İltihabi bağırsak hastalığı
İltihabi bağırsak hastalığı (İng. inflammatory bowel disease), sindirim sistemini tutan kronik iltihabi hastalıkların ortak adıdır.
Etimoloji
Türkçe iltihap sözcüğü ile bağırsak hastalığı teriminin birleşimidir.
Klinik bağlam
Grup, iki temel hastalıktan oluşur: Crohn hastalığı ve ülseratif kolit. Ayrım, tutulum yeri ve derinliğine dayanır ve tedaviyi belirler.[1]
Ülseratif kolit yalnızca kalın bağırsağı tutar, rektumdan başlar ve sürekli biçimde yayılır; iltihap mukoza ile sınırlıdır. Crohn hastalığı ise ağızdan anüse kadar herhangi bir bölümü tutabilir, atlamalı yerleşim gösterir ve tüm duvar katmanlarını etkiler.
Bu derinlik farkı, komplikasyonları açıklar. Crohn hastalığında darlık, fistül ve apse gelişir; ülseratif kolitte ise toksik megakolon ve ağır kanama öne çıkar.
Belirtiler kanlı ishal, karın ağrısı, ani dışkılama sıkışması, kilo kaybı, ateş ve halsizliktir. Gece uyandıran ishal ve kanama, işlevsel bağırsak hastalıklarından ayıran uyarıcı bulgulardır.
Bağırsak dışı bulgular sıktır: eklem tutulumu, ön üveit, eritema nodozum, piyoderma gangrenozum, primer sklerozan kolanjit ve venöz tromboemboli. Bazıları bağırsak hastalığının etkinliğiyle paralel seyreder, bazıları bağımsızdır.
Tromboz riski belirgin biçimde artmıştır; bu nedenle yatan hastalarda kanamalı ishal olsa bile tromboz korunması uygulanır. Bu ilke, sıkça yanlış anlaşılan ancak kanıta dayalı bir uygulamadır.
Toksik megakolon, acil bir tablodur. Kalın bağırsağın genişlemesi, ateş, taşikardi ve karın hassasiyetiyle birlikte görülür. Bu durumda bağırsak hareketini durduran ilaçlar ve opioidler kullanılmaz; delinme riskini artırır.
Uzun süreli kolon tutulumu, kolorektal kanser riskini artırır; bu nedenle belirli sürelerden sonra düzenli kolonoskopik izlem gerekir. Bu tarama sıklıkla atlanır.
Tanıda endoskopi ve biyopsi, görüntüleme yöntemleri ve dışkıda kalprotektin kullanılır. Kalprotektin, iltihabi hastalığı işlevsel bozukluklardan ayırt etmede değerlidir.
Enfeksiyöz nedenler, özellikle alevlenmelerde dışlanmalıdır; Clostridioides difficile ve sitomegalovirüs enfeksiyonları alevlenmeyi taklit eder ve tedaviyi değiştirir.
Tedavide aminosalisilatlar, kortikosteroidler, immünomodülatörler ve biyolojik ilaçlar kullanılır. Kortikosteroidler alevlenmeyi denetler ancak idame tedavisi için uygun değildir; uzun süreli kullanımı ciddi yan etkilere yol açar.
Biyolojik tedaviler öncesinde gizli tüberküloz ve hepatit taraması zorunludur.
Cerrahi, ülseratif kolitte kolonun çıkarılmasıyla hastalığı ortadan kaldırabilir; Crohn hastalığında ise iyileştirici değildir ve yineleme görülür.
Sigara, iki hastalıkta zıt etki gösterir: Crohn hastalığında gidişi kötüleştirir, ülseratif kolitte ise koruyucu bulunmuştur. Buna karşın sigara hiçbir hastada önerilmez.
Eş anlamlılar
- İBH
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Feldman M ve ark. (ed.), Sleisenger and Fordtran's Gastrointestinal and Liver Disease, 11. baskı, 2021.