Tümör nekroz faktörü
Tümör nekroz faktörü (İng. tumor necrosis factor), iltihabi yanıtın merkezinde yer alan sitokindir.
Etimoloji
Tümör dokusunda nekroz oluşturma özelliğinin ilk kez tanımlanmasından dolayı bu adı almıştır.
Klinik bağlam
Molekül, başlıca makrofajlar ve T lenfositlerden salgılanır. Damar iç yüzeyinde yapışma moleküllerinin üretimini artırır, diğer sitokinlerin salınımını uyarır, ateş oluşumuna katkıda bulunur, akut faz yanıtını başlatır ve granülom yapısının korunmasını sağlar.[1]
Aşırı üretimi, birçok kronik iltihabi hastalığın zeminini oluşturur. Bu nedenle molekülü engelleyen ilaçlar geliştirilmiş ve romatoloji ile gastroenterolojide tedaviyi kökten değiştirmiştir.
Bu ilaçlar romatoid artrit, ankilozan spondilit, psöriyatik artrit, psöriyazis ve iltihabi bağırsak hastalığı tedavisinde kullanılır. Hastalığın yalnızca belirtilerini değil, ilerlemesini de yavaşlatırlar.
Alanın en kritik güvenlik konusu, gizli tüberkülozun yeniden etkinleşmesidir. Granülomun bütünlüğü bu moleküle bağlıdır; engellenmesi, sınırlandırılmış etkenin yeniden çoğalmasına yol açar. Ortaya çıkan hastalık, akciğer dışı ve yaygın biçimlerde seyredebilir; bu da tanıyı güçleştirir.
Bu nedenle tedavi öncesinde gizli tüberküloz taraması zorunludur ve saptandığında koruyucu tedavi tamamlanmadan biyolojik ilaca başlanmaz. Bu basamağın atlanması, alanın en ciddi hatasıdır. Ayrıca tedavi süresince tüberküloz açısından uyanık olunmalıdır.
Benzer biçimde hepatit B taraması yapılmalıdır; taşıyıcılarda ağır alevlenme gelişebilir. Mantar enfeksiyonları ve diğer fırsatçı enfeksiyonlar açısından da risk artar.
Canlı aşılar bu tedavi altında kullanılamaz; aşı takviminin önceden tamamlanması önerilir.
Diğer önemli yan etkiler arasında infüzyon ve enjeksiyon bölgesi tepkimeleri, ilaca karşı antikor gelişimi, ilaç kaynaklı lupus benzeri tablo, demiyelinizan hastalıkların ortaya çıkması ya da kötüleşmesi ve deri kanserleri sayılır.
Demiyelinizan hastalık öyküsü bulunanlarda bu ilaçlar kullanılmaz; ayrıca ileri kalp yetmezliğinde gidişi kötüleştirdikleri gösterilmiştir.
Aynı molekülün sepsiste engellenmesine yönelik çalışmalar başarısız olmuştur. Bu deneyim, iltihabın hem zararlı hem koruyucu yönleri bulunduğunu ve tek bir aracıyı hedef almanın yetersiz kaldığını gösteren klasik bir örnektir.
Molekül ayrıca kronik hastalıklarda görülen kaşeksinin gelişiminde rol oynar; iştahı baskılar ve kas yıkımını artırır.
Eş anlamlılar
- TNF-alfa
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Abbas AK ve ark., Cellular and Molecular Immunology, 10. baskı, 2021.