Psöriyazis
Psöriyazis (İng. psoriasis; Yun. psora, kaşıntı), keskin sınırlı, kalın gümüşi pullarla örtülü kırmızı plaklarla seyreden kronik iltihabi deri hastalığıdır.
Etimoloji
Yunanca psora (kaşıntı, uyuz) sözcüğünden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Hastalıkta, bağışıklık aracılı iltihap sonucu deri hücrelerinin yenilenme hızı belirgin biçimde artar; olgunlaşmamış hücreler yüzeyde birikerek kalın pullar oluşturur. Merkezinde interlökin-17 ve interlökin-23 yolakları bulunur; bu bilgi, günümüz tedavilerinin temelidir.[1]
En sık biçim plak tipidir; dirsek, diz, saçlı deri ve sakrum bölgesinde yerleşir. Diğer biçimler guttat, püstüler, inverse ve eritrodermik psöriyazistir.
Tırnak tutulumu sıktır: çukurlaşma, tırnak yatağından ayrılma ve yağ damlası görünümü. Tırnak tutulumu, eklem tutulumu riskiyle ilişkilidir.
Auspitz belirtisi — pulların kaldırılmasıyla noktasal kanama — ve Koebner olayı — travma bölgesinde lezyon çıkması — tanısal ipuçlarıdır.
Hastalık yalnızca deriyle sınırlı değildir. Psöriyatik artrit, hastaların önemli bir bölümünde gelişir ve kalıcı eklem hasarına yol açabilir. Erken tanı belirleyicidir; bu nedenle her hastada eklem yakınmaları sorgulanmalıdır. Bu sorgulamanın atlanması, geri dönüşsüz eklem hasarına yol açar.
Ayrıca hastalık sistemik iltihabi bir süreç olarak kabul edilir; metabolik sendrom, obezite, tip 2 diyabet, lipid bozuklukları ve kardiyovasküler hastalık riski artar. Bu nedenle damar risk etkenlerinin taranması tedavinin parçasıdır.
Depresyon ve yaşam niteliğinde bozulma sıktır; hastalığın psikososyal yükü, lezyonların yaygınlığıyla her zaman orantılı değildir.
Tetikleyiciler arasında enfeksiyonlar — özellikle streptokokkal boğaz enfeksiyonu guttat biçimi tetikler —, stres, travma, sigara, alkol ve bazı ilaçlar bulunur. Beta blokerler, lityum, antimalaryaller ve tümör nekroz faktörü engelleyicileri alevlenmeye yol açabilir.
En kritik ilaç kuralı, sistemik kortikosteroidlerin bu hastalıkta kullanılmamasıdır; kesildiğinde ağır alevlenmeye ve püstüler biçime dönüşüme yol açar. Bu tuzak, ciddi sonuçlar doğurur.
Eritrodermik ve yaygın püstüler biçimler acil kabul edilir; ısı düzenlemesi bozulur, sıvı kaybı ve enfeksiyon riski artar, hastaneye yatış gerekir.
Tedavide sınırlı hastalıkta yerel uygulamalar — kortikosteroidler, D vitamini türevleri, kalsinörin engelleyicileri ve nemlendiriciler — kullanılır. Yaygın hastalıkta fototerapi ve sistemik tedaviler uygulanır.
Biyolojik ilaçlar, hastalığın seyrini değiştirmiştir; tedavi öncesi gizli tüberküloz ve hepatit taraması zorunludur.
Eş anlamlılar
- Sedef hastalığı
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Kang S ve ark. (ed.), Fitzpatrick's Dermatology, 9. baskı, 2019.