Kronik ishal
Kronik ishal (İng. chronic diarrhea), dört haftadan uzun süren dışkı kıvamında sulanma ve sıklık artışıdır.
Etimoloji
Yunanca khronos (zaman) kökünden gelen kronik sıfatı ile ishal sözcüğünün birleşimidir.
Klinik bağlam
Değerlendirme, düzeneğe göre yapılan sınıflandırmaya dayanır: sulu, yağlı ve iltihabi biçimler. Sulu biçim ozmotik ve salgısal olarak ikiye ayrılır; ozmotik biçim açlıkla düzelir, salgısal biçim gece de sürer. Bu ayrım, ayırıcı tanının ilk ve en yararlı adımıdır.[1]
Ozmotik nedenler arasında laktoz intoleransı, şeker alkolleri içeren ürünler, magnezyum içeren ilaçlar ve bazı müshiller bulunur. Salgısal nedenler safra asidi malabsorbsiyonu, mikroskobik kolit, bazı enfeksiyonlar ve seyrek olarak hormon salgılayan tümörlerdir.
Yağlı ishal, emilim bozukluğunu gösterir; çölyak hastalığı, pankreas dış salgı yetmezliği, ince bağırsakta aşırı bakteri üremesi ve safra tuzu eksikliği başlıca nedenlerdir. Dışkının kötü kokulu, açık renkli ve klozette yüzer nitelikte olması tipiktir.
İltihabi biçim, kanlı ya da mukuslu dışkı, ateş ve karın ağrısıyla seyreder; iltihabi bağırsak hastalığı, enfeksiyonlar, iskemik kolit ve ışın tedavisi sonrası kolit bu gruptadır.
En sık karşılaşılan tanı irritabl bağırsak sendromudur; ancak bu bir dışlama tanısı değildir, olumlu ölçütlerle konur. Buna karşılık uyarıcı bulguların bulunmadığından emin olunmalıdır.
Uyarıcı bulgular şunlardır: kilo kaybı, kanama, anemi, gece uyandıran ishal, ileri yaşta başlangıç, ateş, aile öyküsünde bağırsak kanseri ya da iltihabi bağırsak hastalığı. Bu bulgular varlığında ileri inceleme zorunludur. Gece uyandıran ishalin işlevsel bir bozukluğa bağlanması, en önemli tanı tuzaklarındandır.
İlaçlar sık ve gözden kaçan bir nedendir: metformin, magnezyum içeren antasitler, proton pompası engelleyicileri, kolşisin, antibiyotikler, seçici serotonin geri alım engelleyicileri ve bağışıklık kontrol noktası engelleyicileri. Kanser tedavisi alan hastada gelişen ishal, ilaca bağlı kolit açısından acil değerlendirme gerektirir.
Ameliyat öyküsü de önemlidir; safra kesesi alınması sonrası safra asidi kaynaklı ishal sık görülür ve bağlayıcı tedaviye hızla yanıt verir. İnce bağırsak rezeksiyonu ve bariatrik cerrahi de nedenler arasındadır.
Taşma ishali, dışkı tıkacı olan hastalarda görülür; kabızlığın ishal sanılarak yanlış tedavi edilmesi, özellikle yaşlı ve hareketsiz hastalarda yaygın bir hatadır. Rektal muayene bu tuzağı önler.
Kurgulanmış ishal, gizli müshil kullanımına bağlıdır ve açıklanamayan dirençli olgularda akla getirilmelidir.
Değerlendirmede tam kan sayımı, iltihap belirteçleri, tiroit işlevleri, çölyak serolojisi, dışkıda kalprotektin, yağ ve elektrolit incelemeleri ile gerektiğinde endoskopi ve biyopsi kullanılır. Mikroskobik kolit tanısı yalnızca biyopsiyle konur; kolonoskopi görünümü normaldir. Bu ayrıntının bilinmemesi, tedavi edilebilir bir hastalığın atlanmasına yol açar.
Yönetimde nedene yönelik tedavi, sıvı-elektrolit dengesinin korunması ve beslenme desteği yer alır.
Eş anlamlılar
- Süreğen ishal
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Feldman M ve ark. (ed.), Sleisenger and Fordtran's Gastrointestinal and Liver Disease, 11. baskı, 2021.