İrritabl bağırsak sendromu

İrritabl bağırsak sendromu (İng. irritable bowel syndrome), karın ağrısı ile dışkılama düzeninde değişikliğin birlikte görüldüğü işlevsel bağırsak bozukluğudur.

Etimoloji

Latince irritare (uyarmak) kökünden gelen irritabl sıfatı ile bağırsak sendromu teriminin birleşimidir.

Klinik bağlam

Hastalıkta yapısal ya da biyokimyasal bir bozukluk saptanmaz. Zeminde bağırsak-beyin ekseni bozukluğu, iç organ duyarlılığında artış, motilite değişiklikleri, mikrobiyota değişimi ve düşük düzeyli mukozal iltihap bulunur.

Tanı, olumlu ölçütlerle konur; yalnızca dışlama tanısı değildir. Yinelenen karın ağrısının dışkılama ile ilişkili olması, dışkılama sıklığında ya da biçiminde değişiklikle birlikte bulunması aranır.

Alt tipler dışkı biçimine göre belirlenir: ishal baskın, kabızlık baskın, karışık ve sınıflandırılamayan. Bu ayrım, tedavi seçimini yönlendirir.

Klinik açıdan en önemli görev, uyarıcı bulguların dışlanmasıdır: ileri yaşta başlangıç, kilo kaybı, kanama, anemi, gece uyandıran belirtiler, ateş ve ailede kolorektal kanser ya da iltihabi bağırsak hastalığı öyküsü.

Gece uyandıran ishal, işlevsel bir bozukluğa bağlanmamalıdır; bu, en önemli tuzaklardan biridir.

Ayırıcı tanıda çölyak hastalığı, mikroskobik kolit, safra asidi malabsorbsiyonu, laktoz intoleransı, iltihabi bağırsak hastalığı ve pankreas yetmezliği yer alır.

Çölyak hastalığının bu grupta araştırılması önerilir; belirtiler büyük ölçüde örtüşür.

Dışkıda kalprotektin ölçümü, iltihabi hastalıkları ayırt etmede değerlidir ve gereksiz kolonoskopileri azaltır.

Aşırı tetkik, alanın önemli bir sorunudur; anlamsız pozitif sonuçlar ek incelemelere ve kaygıya yol açar.

Eşlik eden durumlar sıktır: fibromiyalji, kronik yorgunluk, migren, depresyon ve anksiyete bozukluğu. Bu birliktelik, ortak bir merkezî duyarlılaşma düzeneğini destekler.

Tedavi belirtiye yöneliktir ve hasta ile birlikte planlanır. Hastanın yakınmalarının gerçek ve açıklanabilir olduğunun anlatılması, tedavinin en etkili adımlarındandır; geçersiz sayılması gidişi kötüleştirir.

Beslenme düzenlemesinde düşük fermente edilebilir karbonhidrat yaklaşımı etkilidir; ancak kısıtlama dönemi sınırlı tutulmalı ve besinler kademeli olarak yeniden eklenmelidir. Uzun süreli katı kısıtlama, beslenme yetersizliğine ve mikrobiyota bozulmasına yol açar.

Çözünür lif kabızlık baskın tipte yararlıdır; çözünmeyen lif yakınmaları artırabilir.

İlaç tedavisinde antispazmodikler, ishal ya da kabızlığa yönelik ilaçlar ve düşük dozda merkezî etkili nöromodülatörler kullanılır.

Bilişsel davranışçı terapi ve bağırsağa yönelik hipnoterapi, kanıta dayalı seçeneklerdir.

Eş anlamlılar

• Hassas bağırsak sendromu
• İBS

İlgili terimler

• Kronik ishal
• Kabızlık
• Çölyak hastalığı
• İltihabi bağırsak hastalığı
• Fibromiyalji