Fibromiyalji

Fibromiyalji (İng. fibromyalgia; Lat. fibra, lif + Yun. mys, kas + algos, ağrı), yaygın kas-iskelet ağrısı ile yorgunluk, uyku bozukluğu ve bilişsel yakınmaların birlikte görüldüğü kronik ağrı sendromudur.

Etimoloji

Latince fibra (lif), Yunanca mys (kas) ve algos (ağrı) sözcüklerinden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Hastalık, doku hasarına değil, merkezî sinir sisteminde ağrı işlemlemesinin bozulmasına dayanır. Ağrıyı ileten yolaklarda duyarlılık artışı, inen baskılayıcı yolaklarda zayıflama ve ağrı eşiğinin düşmesi söz konusudur. Bu durum merkezî duyarlılaşma olarak adlandırılır; aynı düzenek irritabl bağırsak sendromu ve kronik baş ağrılarında da rol oynar.

Belirtiler yaygın ve simetriktir; bel, boyun, omuz ve kalça çevresi sık tutulur. Yorgunluk neredeyse her hastada bulunur ve dinlenmeyle geçmez. Uyku dinlendirici değildir; derin uyku evresinin bozulduğu gösterilmiştir. Bilişsel yakınmalar dikkat dağınıklığı ve sözcük bulma güçlüğü biçiminde tanımlanır.

Eşlik eden durumlar sıktır: depresyon, anksiyete bozukluğu, irritabl bağırsak sendromu, migren, huzursuz bacak sendromu, çene eklemi ağrısı ve mesane duyarlılığı. Bu birliktelik, ortak bir merkezî düzeneği destekler.

Tanı klinik ölçütlere dayanır. Günümüzde hassas nokta sayımı yerine, yaygın ağrı indeksi ve belirti şiddeti ölçekleri kullanılır; belirtilerin en az üç aydır sürmesi aranır. Bu değişiklik, tanının yalnızca muayene bulgusuna indirgenmesini önlemiştir.

Laboratuvar ve görüntüleme, hastalığın kendisini göstermez; yalnızca ayırıcı tanı için kullanılır. Dışlanması gereken durumlar arasında hipotiroidi, D vitamini eksikliği, romatoid artrit, polimiyaljiya romatika, miyozit, çölyak hastalığı, uyku apnesi ve ilaç yan etkileri — özellikle statin ilişkili kas yakınmaları — sayılır.

En önemli klinik tuzak, aşırı tetkik yapılmasıdır. Anlamsız pozitif sonuçlar, özellikle düşük başlıklı antinükleer antikor pozitifliği, gereksiz tanılara ve tedavilere yol açar. Tersine, tanı konmuş bir hastada yeni ortaya çıkan gerçek bulguların — eklem şişliği, ateş, kilo kaybı, nörolojik bulgu — hastalığa bağlanması da tehlikelidir; bu bulgular ayrı araştırılmalıdır.

Yönetimin temeli ilaç dışı yaklaşımlardır. Düzenli, kademeli olarak artırılan aerobik egzersiz en güçlü kanıta sahip tedavidir; başlangıçta yakınmaları geçici olarak artırabileceğinden hastanın önceden bilgilendirilmesi uyumu belirler. Bilişsel davranışçı terapi, uyku hijyeni ve hasta eğitimi de etkilidir.

İlaç tedavisinde merkezî etkili seçenekler kullanılır; düşük dozda başlanıp yavaş artırılır. Opioidler önerilmez; etkisizdirler ve uzun dönemde ağrı duyarlılığını artırarak durumu kötüleştirirler. Bu, en kritik tedavi ilkelerindendir. Kortikosteroid ve iltihap giderici ilaçların da yararı gösterilmemiştir.

Hastalığın gerçek ve ölçülebilir bir sinir sistemi bozukluğu olduğunun açıklanması, tedavinin en önemli adımıdır; hastanın yakınmalarının geçersiz sayılması gidişi kötüleştirir.

Eş anlamlılar

• Fibromiyalji sendromu
• Yaygın ağrı sendromu

İlgili terimler

• Kronik ağrı
• Merkezî duyarlılaşma
• Nöropatik ağrı
• Depresyon
• Uyku bozukluğu