Kronik ağrı

Kronik ağrı (İng. chronic pain), doku iyileşmesi için beklenen süreyi aşarak üç aydan uzun süren ağrıdır. Kendi başına bir hastalık olarak ele alınır.

Etimoloji

Yunanca zaman anlamındaki chronos sözcüğünden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Ağrı düzeneklerine göre üç grupta incelenir. Nosiseptif ağrı, doku hasarına bağlıdır; künt, sızlayıcı niteliktedir ve iltihabi süreçlerle ilişkilidir. Nöropatik ağrı, sinir sistemindeki hasar ya da hastalıktan kaynaklanır; yanıcı, elektrik çarpması gibi tanımlanır, uyuşma ve dokunmayla artan aşırı duyarlılık eşlik eder. Nosiplastik ağrı ise gösterilebilir doku ya da sinir hasarı olmaksızın, ağrı işleme sistemlerindeki değişikliklerle açıklanır; fibromiyalji bu grubun tipik örneğidir. Bu ayrım, tedavi seçimini doğrudan belirler; nöropatik ağrıda basit ağrı kesicilerin yetersiz kalması bu nedenledir.

Süreklilik kazanmasında merkezî duyarlılaşma önemli rol oynar: omurilik ve üst merkezlerdeki nöronlar giderek daha kolay uyarılır hâle gelir, inhibitör denetim zayıflar ve ağrı, başlangıçtaki uyarandan bağımsızlaşır. Bu nedenle görüntülemede belirgin bir bulgu olmaması, ağrının gerçek olmadığı anlamına gelmez — hastanın ağrısının sorgulanması, tedavi ilişkisini bozan en zararlı yaklaşımdır.

Değerlendirmede ağrının niteliği, şiddeti, günlük yaşama etkisi, uyku, ruh durumu, iş ve sosyal işlevsellik birlikte ele alınır. Uyarı bulguları — açıklanamayan kilo kaybı, ateş, gece ağrısı, nörolojik defisit, kanser öyküsü, ilerleyici güçsüzlük, idrar ve dışkı kaçırma — ciddi altta yatan hastalığı düşündürür ve ileri inceleme gerektirir. Bel ağrısında bu bulgular yoksa erken görüntüleme yararlı değildir; hatta rastlantısal bulgular gereksiz girişimlere yol açar.

Tedavi çok bileşenlidir ve tek başına ilaca dayanmaz. Hareketin sürdürülmesi ve aşamalı egzersiz, en güçlü kanıta sahip girişimlerdendir; yatak istirahati çoğu durumda zararlıdır. Bilişsel davranışçı terapi ve kabul-kararlılık temelli yaklaşımlar, ağrının yaşam üzerindeki etkisini azaltır. Uyku bozukluğu ve depresyonun tedavisi, ağrı denetimini doğrudan iyileştirir.

İlaç tedavisinde nosiseptif ağrıda parasetamol ve steroid dışı antiinflamatuar ilaçlar kullanılır; uzun süreli kullanımda sindirim, böbrek ve kardiyovasküler riskler göz önünde bulundurulur. Nöropatik ağrıda gabapentinoidler, trisiklik antidepresanlar ve serotonin-noradrenalin geri alım inhibitörleri ilk seçeneklerdir; yerel lidokain ve kapsaisin seçilmiş olgularda kullanılır.

Opioidler, kanser dışı kronik ağrıda birinci seçenek değildir. Uzun süreli kullanımda etkinliğin sınırlı olduğu, buna karşılık tolerans, bağımlılık, hormonal etkiler, düşme, uyku apnesi ve opioide bağlı hiperaljezi risklerinin arttığı gösterilmiştir. Kullanım gerektiğinde en düşük etkin dozda, belirlenmiş hedeflerle ve düzenli yeniden değerlendirmeyle sürdürülür; benzodiazepinlerle birlikte kullanımı solunum baskılanması riski nedeniyle kaçınılması gereken bir birlikteliktir. Yüksek doz kullanan hastalarda nalokson erişimi ve hasta eğitimi önerilir. Tedaviyi ani kesmek de zararlıdır; kademeli azaltma planlanmalıdır.

Girişimsel yöntemler — sinir blokları, radyofrekans, epidural enjeksiyonlar, omurilik uyarımı — seçilmiş hastalarda ve kapsamlı bir programın parçası olarak yer bulur; tek başına kalıcı çözüm sunmaz.

Hastanın bilgilendirilmesi tedavinin temel bileşenidir: hedefin ağrının tümüyle yok edilmesi değil, işlevselliğin ve yaşam niteliğinin artırılması olduğunun paylaşılması, gerçekçi beklenti oluşturur ve tedavi uyumunu artırır. Çok disiplinli ağrı programları, tek yöntemli yaklaşımlara üstündür.

Eş anlamlılar

• Süregen ağrı

İlgili terimler

• Nöropatik ağrı
• Opioid
• Fibromiyalji
• Rehabilitasyon
• Depresyon