Kolanjit

Kolanjit (İng. cholangitis), safra yollarının bakteriyel enfeksiyonudur. Çoğunlukla safra akımının tıkanması zemininde gelişir ve hızla ağırlaşabilen bir acildir.

Etimoloji

Yunanca safra anlamındaki chole ile damar anlamındaki angeion ve iltihap eki -itis sözcüklerinden oluşur.

Klinik bağlam

Hastalığın gelişmesi için iki koşul gerekir: safra yollarında tıkanıklık ve bakteriyel kolonizasyon. Tıkanıklık nedeniyle basınç artar, bakteriler safra yolundan kan dolaşımına geçer ve sistemik enfeksiyon tablosu ortaya çıkar. En sık neden koledok taşıdır; diğer nedenler iyi ve kötü huylu darlıklar, pankreas başı tümörleri, safra yolu girişimleri, stent tıkanması ve parazit enfeksiyonlarıdır.

Klasik Charcot üçlüsü ateş, sarılık ve sağ üst karın ağrısıdır; buna bilinç değişikliği ve hipotansiyon eklendiğinde Reynolds pentadı olarak adlandırılır ve ağır tabloyu gösterir. Ancak üçlünün tam olarak bulunması olguların yalnızca bir bölümünde gerçekleşir; tam tablo beklenmesi tanının gecikmesine yol açan başlıca hatadır. Yaşlılarda ve bağışıklığı baskılanmış hastalarda bulgular silik olabilir; açıklanamayan sepsis ve bilinç bulanıklığı tek bulgu olabilir.

Laboratuvarda kolestaz örüntüsü tipiktir: alkalen fosfataz, gama-glutamil transferaz ve bilirubin yükselir; transaminazlarda da artış görülebilir. İltihap belirteçleri yükselir. Kan kültürleri alınmalıdır; etkenler çoğunlukla Escherichia coli, Klebsiella türleri, enterokoklar ve anaeroplardır.

Görüntülemede ilk basamak ultrasonografidir; safra yollarında genişleme ve safra kesesi taşları gösterilebilir, ancak koledoktaki taşları saptama duyarlılığı sınırlıdır. Bu nedenle ultrason normal olsa bile klinik kuşku sürüyorsa ileri görüntüleme yapılmalıdır. Manyetik rezonans kolanjiyopankreatografi ve endoskopik ultrason yüksek duyarlılığa sahiptir.

Tedavinin üç bileşeni vardır. Birincisi destek tedavisidir: sıvı, elektrolit düzeltilmesi ve sepsis yönetimi ilkeleri. İkincisi antibiyotik tedavisidir; kültür alındıktan sonra safra yollarına geçen, safra florasını kapsayan ilaçlarla gecikmeden başlatılır. Üçüncüsü ve en belirleyicisi safra yolunun boşaltılmasıdır. Antibiyotik tek başına yeterli değildir; basınç giderilmediği sürece enfeksiyon denetlenemez. Bu, hastalığın yönetimindeki temel ilkedir ve kaynak denetiminin klasik örneğidir.

Boşaltma çoğunlukla endoskopik retrograd kolanjiyopankreatografi ile yapılır; sfinkterotomi, taşın çıkarılması ve gerektiğinde stent yerleştirilmesi uygulanır. Girişimin zamanlaması ağırlığa göre belirlenir: ağır olgularda acil, orta ağırlıktakilerde erken, hafif olgularda yanıt alınamazsa yapılır. Endoskopik yolun uygun olmadığı durumlarda perkütan transhepatik drenaj ya da cerrahi seçenekler değerlendirilir.

Endoskopik girişimin kendisi de komplikasyon taşır: pankreatit en sık görülenidir; kanama, perforasyon ve enfeksiyonun ağırlaşması diğer riskler arasındadır. Girişim sonrası pankreatit riskini azaltmak için belirli önlemler uygulanır.

Anestezi açısından bu hastalar çoğunlukla septik, hipovolemik ve koagülopatiktir; girişim öncesi hacim açığının giderilmesi ve pıhtılaşma bozukluğunun değerlendirilmesi gerekir. Sarılıklı hastalarda böbrek hasarı riski artmıştır; yeterli sıvı ve dikkatli ilaç seçimi önemlidir. İşlem sırasında yüzüstü ya da yarı yüzüstü pozisyon kullanılması, havayolu yönetimini güçleştirir ve ağır hastalarda genel anestezi altında entübasyon tercih edilir.

Taşa bağlı olgularda, akut dönem çözüldükten sonra safra kesesinin çıkarılması yinelemeyi önler ve aynı yatışta ya da kısa süre içinde planlanır. Malign darlıklarda ise stentleme ve altta yatan hastalığın onkolojik yönetimi gündeme gelir.

Eş anlamlılar

• Akut kolanjit
• Safra yolu enfeksiyonu

İlgili terimler

• Safra taşı
• Sarılık
• Sepsis
• Kolesistit
• Pankreatit