Safra

Safra (İng. bile; Lat. bilis), karaciğerde üretilen, yağların sindirimi ve atık maddelerin uzaklaştırılmasında görev alan salgıdır.

Etimoloji

Arapça kökenli safra sözcüğünden gelir; Latince karşılığı bilistir.

Klinik bağlam

Bileşiminde safra tuzları, kolesterol, fosfolipitler, bilirubin, elektrolitler ve su bulunur. Karaciğerde sürekli üretilir, safra kesesinde depolanır ve yoğunlaştırılır; yağlı gıda alımıyla salınan kolesistokinin hormonu kesenin kasılmasını sağlar.

Safra tuzları, yağları emülsiyon haline getirerek lipaz enziminin etkinliğini artırır ve yağda çözünen vitaminlerin emilimini sağlar. Bu nedenle safra akımının bozulduğu durumlarda yağlı ishal ve A, D, E, K vitamini eksiklikleri gelişir; K vitamini eksikliği pıhtılaşma bozukluğuna yol açar.

Enterohepatik dolaşım, sistemin verimliliğini sağlar: safra tuzları ileumun son bölümünden emilir ve karaciğere geri döner. Bu bölgenin hastalığı ya da çıkarılması, bu döngüyü bozar.

Bozulmanın derecesi iki farklı tabloya yol açar. Sınırlı kayıpta, emilemeyen safra tuzları kalın bağırsağa geçerek safra asidi ishaline neden olur; bağlayıcı tedaviye hızla yanıt verir. Geniş kayıpta ise havuz tükenir ve yağ emilimi bozulur. Bu ayrımın yapılmaması, yanlış tedaviye yol açar.

Safra kesesi alınmasından sonra bazı hastalarda görülen ishal de aynı düzeneğe dayanır; bu bağlantı sıklıkla kurulmaz.

Bilirubin, safra yoluyla atılır. Akımın tıkanması durumunda kanda birikir ve tıkanma sarılığı gelişir; idrar koyulaşır, dışkı rengi açılır ve kaşıntı ortaya çıkar. Bu bulgular, hepatoselüler nedenlerden ayırt etmede yol göstericidir.

Safra taşlarının çoğu kolesterol kökenlidir; safra bileşenlerinin dengesizliği sonucu oluşur. Pigment taşları ise kronik hemoliz ve siroz ile ilişkilidir.

Taşın ana safra kanalını tıkaması, akut kolanjite yol açar. Sarılık, ateş ve karın ağrısı üçlüsü tanısaldır ve acil kabul edilir; safra yollarının boşaltılması zorunludur. Antibiyotik tek başına yeterli değildir.

Safra, normalde kısırdır; tıkanma varlığında bakteri çoğalması ve sistemik yayılım hızlanır. Bu nedenle kaynak denetimi, tedavinin belirleyici basamağıdır.

Safra yolu cerrahisinde en ciddi komplikasyon, kanal yaralanmasıdır; anatominin güvenli biçimde tanımlanması bunu önler.

Bazı ilaçlar safra yoluyla atılır; karaciğer ve safra yolu hastalıklarında bu ilaçların birikmesi gözetilmelidir.

Ursodeoksikolik asit, safra bileşimini değiştirerek bazı kolestatik hastalıklarda kullanılır.

Eş anlamlılar

• Öd

İlgili terimler

• Safra kesesi
• Safra taşı
• Sarılık
• Bilirubin
• Kolanjit