Asepsi

Asepsi (İng. asepsis; Yun. a- yok, sepsis çürüme), mikroorganizmaların ortama ya da dokuya girmesini önlemeye yönelik uygulamaların tümüdür.

Etimoloji

Yunanca a- (yok) ve sepsis (çürüme) sözcüklerinden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Kavram, antisepsi ile karıştırılmamalıdır: antisepsi var olan mikroorganizmaların canlı doku üzerinde azaltılmasıdır, asepsi ise bulaşın hiç gerçekleşmemesini hedefler. Sterilizasyon ise cansız malzeme üzerindeki tüm mikroorganizmaların sporlarıyla birlikte yok edilmesidir. Bu üç kavram bir arada, cerrahi ve girişimsel uygulamaların güvenlik çerçevesini oluşturur. Tarihsel olarak bu ilkelerin benimsenmesi, ameliyat sonrası ölüm oranlarını kökten değiştirmiştir.

Uygulamanın temeli el hijyenidir ve bu, sağlık hizmetiyle ilişkili enfeksiyonların önlenmesindeki en etkili tek girişimdir. El yıkama ve alkol bazlı el ovucu kullanımı belirlenmiş anlarda uygulanır: hastaya dokunmadan önce, aseptik işlemden önce, vücut sıvısına maruziyet sonrası, hastaya dokunduktan sonra ve hasta çevresine dokunduktan sonra. Eldiven kullanımı el hijyeninin yerine geçmez; eldiven çıkarıldıktan sonra da el temizliği yapılmalıdır. Uyum oranlarının düşüklüğü, bu alandaki temel sorundur.

Steril alan kavramı, girişimsel işlemlerin çerçevesini belirler. Cerrahi el yıkama, steril önlük ve eldiven, hastanın derisinin antiseptikle hazırlanması ve örtülmesi bu düzenin bileşenleridir. Alanın sınırları bellidir ve göz teması kesildiğinde alan kirlenmiş sayılır; steril olmayan bir yüzeyle temas eden malzeme kullanılmaz. Deri hazırlığında klorheksidin alkol karışımının, povidon iyoda göre cerrahi alan enfeksiyonunu daha çok azalttığı gösterilmiştir; ayrıca alkol içeren antiseptiğin kuruması beklenmeden elektrocerrahi kullanılması yangın riski oluşturur.

Klinik uygulamada damar yolu ve idrar sondası girişimleri özel önem taşır. Santral kateter takılırken tam bariyer önlemlerinin uygulandığı paket yaklaşımın kan dolaşımı enfeksiyonlarını belirgin biçimde azalttığı gösterilmiştir. Gereksiz kateter ve sondaların erken çıkarılması, en etkili önlemlerden biridir. Enjeksiyon uygulamalarında tek kullanımlık malzeme ve tek doz flakon ilkesine uyulması zorunludur; çok dozlu flakonların paylaşılması, hepatit ve HIV bulaşının bildirilmiş nedenlerindendir.

Eş anlamlılar

• Aseptik teknik

İlgili terimler

• Antisepsi
• Sterilizasyon
• Cerrahi alan enfeksiyonu
• El hijyeni
• Ameliyathane