Alçı
Alçı (İng. plaster cast), kırık ya da yaralanmış bir uzvun iyileşme süresince hareketsiz tutulmasını sağlayan sert dış tespit malzemesidir.
Etimoloji
Türkçe kökenli bir sözcüktür; tıpta kalsiyum sülfat esaslı bandajlarla yapılan tespiti anlatır.
Klinik bağlam
Uygulamanın amacı, kırık uçlarının kaynama süresince yer değiştirmesini önlemek, ağrıyı azaltmak ve yumuşak doku iyileşmesine olanak vermektir.[1] Geleneksel kalsiyum sülfat esaslı malzemenin yanında sentetik fiberglas ürünler de kullanılır; ikinciler daha hafif ve dayanıklıdır, birincisi ise daha kolay biçimlendirildiğinden ilk uygulamada yeğlenebilir. Temel kural, kırığın altındaki ve üstündeki eklemlerin de tespit edilmesidir; aksi halde kaslar kırık hattında hareket oluşturur.
En kritik komplikasyon kompartman sendromudur ve tanınması yaşamsaldır. Yaralanma sonrası dokularda gelişen ödem, kapalı fasya bölmesi içindeki basıncı artırır; alçının bu bölmeyi çepeçevre sarması durumu ağırlaştırır. Uyarıcı bulgu, verilen ağrı kesiciye karşın giderek artan ve beklenenden şiddetli olan ağrıdır; parmakların pasif olarak gerilmesiyle ağrının belirgin biçimde artması en erken ve en değerli bulgudur. Nabızsızlık geç bir bulgudur ve beklenmesi geri dönüşsüz kas ölümüne yol açar. Bu nedenle akut yaralanmalarda ilk uygulama tam çepeçevre değil, açılabilir atel biçiminde yapılmalıdır.
Hasta bilgilendirmesi, komplikasyonların önlenmesinde alçının kendisi kadar önemlidir. Uzvun kalp düzeyinin üzerinde tutulması, parmakların düzenli hareket ettirilmesi ve ilk günlerde şişliğin izlenmesi anlatılmalıdır. Artan ağrı, parmaklarda uyuşma, renk değişikliği, soğukluk ve hareket kaybı durumunda gecikmeden başvurulması gerektiği açıkça belirtilmelidir. Alçının ıslatılmaması, altına cisim sokularak kaşınmaya çalışılmaması ve kenarlarının kesilmemesi önerilir; içeri sokulan cisimler deri yaralanmasına ve enfeksiyona yol açar.
Diğer sorunlar arasında basınç yarası, deri tahrişi, eklem sertliği ve kas erimesi yer alır. Kemik çıkıntıları üzerinde yeterli yastıklama yapılmaması, birkaç gün içinde derin yara oluşturabilir; duyusu azalmış hastalarda, özellikle diyabetiklerde bu risk yüksektir ve düzenli denetim gerekir. Uzun süreli hareketsizlik tromboz riskini artırır; alt uzuv tespitinde bu risk değerlendirilmelidir. Alçı çıkarıldıktan sonra eklem hareket açıklığının ve kas gücünün geri kazanılması için fizyoterapi gerekir. Günümüzde birçok kırıkta erken hareket ve işlevsel ortez uygulamalarının, uzun süreli tespitten daha iyi sonuç verdiği gösterilmiştir.
Eş anlamlılar
- Alçı atel
- Sirküler alçı
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Court-Brown CM ve ark. (ed.), Rockwood and Green's Fractures in Adults, 9. baskı, 2019.