Kemik iyileşmesi

Kemik iyileşmesi (İng. fracture healing), kırık kemiğin yapısal bütünlüğünü yeniden kazanma sürecidir.

Etimoloji

Türkçe tanımlayıcı bir terimdir.

Klinik bağlam

İyileşme, kemiğin nasıl tespit edildiğine göre iki farklı yol izler ve bu ayrım cerrahi kararların temelini oluşturur. İkincil iyileşmede kırık uçları arasında az miktarda hareket bulunur; bu hareket kallus oluşumunu uyarır. Süreç iltihabi evreyle başlar, yumuşak kallus sertleşerek kemiğe dönüşür ve yıllar süren yeniden şekillenmeyle tamamlanır. Alçı ve intramedüller çivi gibi göreli tespit yöntemleri bu yolu izler; röntgende görülen kallus, iyileşmenin göstergesidir.

Birincil iyileşmede ise kırık uçları plak ve vidayla sıkıca sıkıştırılır; hareket ortadan kalkar. Bu durumda kallus oluşmaz ve kemik doğrudan yeniden yapılanır. Bu ayrımın klinik sonucu önemlidir: plakla tespit edilmiş bir kırıkta kallus görülmemesi beklenen bir durumdur, kaynamama olarak yorumlanmamalıdır. Buna karşın göreli tespit uygulanan bir kırıkta kallusun ortaya çıkmaması, iyileşmenin gerçekleşmediğini gösterir. Bu iki durumun karıştırılması, gereksiz girişimlere ya da gerçek sorunun atlanmasına yol açar.

Sürecin gerektirdiği üç koşul bellidir: yeterli kanlanma, mekanik kararlılık ve uygun biyolojik ortam. Bu koşullardan birinin bozulması iyileşmeyi engeller. Aşırı hareket kaynamamaya, aşırı sıkı tespit ise kallus oluşumunun baskılanmasına yol açar; bu denge cerrahi planın özüdür. Yumuşak dokunun korunması da belirleyicidir, çünkü kemiğin beslenmesi çevre dokudan sağlanır; bu nedenle açık kırıklarda ve geniş diseksiyon uygulanan cerrahilerde kaynamama riski artar. Kırık uçları arasında yumuşak doku sıkışması, mekanik bir engel oluşturur.

Sistemik etkenler de süreci belirgin biçimde etkiler. Sigara, iyileşmeyi bozan en güçlü ve en kolay değiştirilebilen etkendir; nikotin damar büzülmesi yaparak kanlanmayı azaltır. Diyabet, beslenme yetersizliği, D vitamini eksikliği, kortikosteroid kullanımı ve enfeksiyon iyileşmeyi geciktirir. Nonsteroid antiinflamatuar ilaçların kallus oluşumunu baskılayabileceği bildirilmiştir; bu nedenle kırık iyileşmesi sorunlu hastada kaçınılması önerilir. Belirli kemiklerde kanlanmanın uçtan başlaması, kırık sonrası avasküler nekroz riskini artırır; skafoid, uyluk başı ve talus bu grupta yer alır. Beklenen sürede kaynamayan kırıkta enfeksiyon, kararsızlık ve metabolik nedenler birlikte araştırılmalıdır.

Eş anlamlılar

• Kırık kaynaması

İlgili terimler

• Kırık
• Avasküler nekroz
• Osteoporoz
• Kemik yoğunluğu
• Yara