Yara

Yara (İng. wound; Lat. vulnus), doku bütünlüğünün bozulmasıdır.

Etimoloji

Türkçe kökenlidir; Latince karşılığı vulnustur.

Yaralar akut ve kronik olarak ayrılır; kronik yara, beklenen sürede iyileşmeyen yaradır.^[1]

İyileşme dört evrede gerçekleşir: kanamanın durması, iltihabi evre, çoğalma evresi ve yeniden şekillenme.

Yeniden şekillenme aylarca sürer; bu nedenle yara dokusu ancak zamanla dayanıklılık kazanır.

Bu bilgi, hastanın erken dönemde zorlanmaktan kaçınması gerektiğini açıklar.

İyileşme biçimine göre de sınıflandırma yapılır.

Birincil iyileşmede yara kenarları yaklaştırılır; iz en aza iner.

İkincil iyileşmede yara açık bırakılır ve tabandan dolar; kirli ve enfekte yaralarda tercih edilir.

Bu ayrım, temiz olmayan yaraların neden hemen dikilmediğini açıklar.

Kirli yaranın erken kapatılması, apse ve ağır enfeksiyona yol açar; bu, sık yapılan bir hatadır.

Yara bakımının temeli, ölü dokunun uzaklaştırılması ve nemli ortamın sağlanmasıdır.

Nemli ortamın iyileşmeyi hızlandırdığı gösterilmiştir; yaranın kurutulması eski ve yanlış bir uygulamadır.

Antiseptik çözeltilerin yara yatağına sürekli uygulanması, sağlıklı hücrelere zarar verir.

Bu nedenle temiz yaralarda serum fizyolojik yeterlidir.

İyileşmeyi bozan etkenler bilinmelidir; bu etkenler düzeltilmeden yara kapanmaz.

Yetersiz kanlanma, enfeksiyon, diyabet, beslenme yetersizliği, sigara ve kortikosteroid kullanımı başlıcalarıdır.

Bu nedenle kronik yarada asıl soru, hangi pansumanın kullanılacağı değil, iyileşmeyi neyin engellediğidir.

Bu kavrayış, kronik yara yönetiminin özüdür.

Bacak yaralarında damar değerlendirmesi zorunludur; ayak bileği-kol basınç indeksi ölçülür.

Bu ölçüm yapılmadan uygulanan sıkı bandaj, atardamar hastalığı olan hastada doku kaybına yol açar.

Bu tuzak, önlenebilir uzuv kayıplarının nedenidir.

Diyabetli hastada ayak yaralarında basıncın kaldırılması, tedavinin en belirleyici bileşenidir.

Yara enfeksiyonu ile kolonizasyon ayırt edilmelidir; her yarada bakteri bulunur.

Yüzeysel sürüntü kültürü yanıltıcıdır; derin doku örneği tercih edilir.

Tetanoz korunması her yaralanmada değerlendirilmelidir.

Bulgularla orantısız ağrı, nekrotizan yumuşak doku enfeksiyonunu düşündürür ve acil cerrahi gerektirir.

↑ Brunicardi FC ve ark. (ed.), Schwartz's Principles of Surgery, 11. baskı, 2019.