Nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar
Nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar (İng. nonsteroidal anti-inflammatory drugs), steroit yapıda olmayan, ağrı kesici, ateş düşürücü ve iltihap giderici ilaç grubudur.
Etimoloji
İngilizce tanımın Türkçeye aktarılmasıyla oluşmuştur; steroit olmayan anlamındadır.
Klinik bağlam
İlaçlar, siklooksijenaz enzimini engelleyerek prostaglandin üretimini azaltır.[1]
Enzimin iki alt tipi vardır ve bu ayrım, hem etkileri hem yan etkileri açıklar.
Birinci alt tip sürekli etkindir; mide mukozasını korur, böbrek kanlanmasını düzenler ve trombosit işlevini sağlar.
İkinci alt tip ise iltihap sırasında uyarılır; ağrı ve ateşten büyük ölçüde sorumludur.
Bu nedenle koruyucu enzimin engellenmesi, ilaçların yan etkilerinin temel kaynağıdır.
Bu kavrayış, seçici engelleyicilerin geliştirilmesine yol açmıştır.
Ancak seçici ilaçlar mide riskini azaltırken, kalp-damar riskini artırmıştır; bu denge tedavi seçimini belirler.
Mide ve bağırsak yan etkileri en sık görülenlerdir; mide ülseri ve kanama riski belirgindir.
Hasar yerel değil sistemiktir; bu nedenle ilacın enjeksiyonla verilmesi riski ortadan kaldırmaz.
Bu yaygın yanılgı, güvenli sanılan uygulamalarla ciddi kanamalara yol açar.
Böbrek üzerindeki etki ikinci önemli sorundur.
Prostaglandinler, böbreğe giren damarı genişleterek süzmeyi korur; engellenmesi süzme hızını düşürür.
Bu etki, sağlıklı kişide önemsizken, sıvı açığı, kalp yetmezliği ve siroz hastalarında ağır böbrek hasarı yapar.
Bu durum, idrar söktürücü ve renin sistemini engelleyen ilaçlarla birlikte kullanıldığında daha da tehlikelidir.
Bu üçlü birliktelik, önlenebilir akut böbrek hasarının en sık nedenlerindendir.
Kalp-damar riski, tüm grup için geçerlidir; kalp yetmezliğini kötüleştirir ve tansiyonu yükseltir.
Bu nedenle kalp hastalarında olabildiğince kaçınılır.
Aspirin bu grubun ayrık üyesidir; enzimi geri dönüşsüz engellediğinden trombosit etkisi kalıcıdır.
Diğer ilaçlar aspirinle birlikte alındığında, aspirinin koruyucu etkisini engelleyebilir; zamanlama önemlidir.
Astım hastalarının bir bölümünde ağır bronkospazm tetiklenir; burun poliplerinin eşlik ettiği hastalarda risk yüksektir.
Gebeliğin son döneminde kullanımı, ductus arteriosusun erken kapanmasına yol açar.
Yaşlıda kullanım süresi ve dozu sınırlandırılmalı; alternatif ağrı yönetimi öne alınmalıdır.
Gastrik koruma, risk taşıyan hastalarda birlikte verilir.
Eş anlamlılar
- NSAİİ
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Brunton LL ve ark. (ed.), Goodman & Gilman's The Pharmacological Basis of Therapeutics, 14. baskı, 2023.