Atel
Atel (İng. splint), yaralanan bir uzvun kısmi olarak hareketsiz tutulmasını sağlayan, çevresini tümüyle sarmayan tespit aracıdır.
Etimoloji
Fransızca attelle (küçük tahta, destek) sözcüğünden Türkçeye geçmiştir.
Klinik bağlam
Alçı ile arasındaki temel fark, uzvu çepeçevre sarmamasıdır ve bu fark klinik açıdan belirleyicidir.[1] Yaralanma sonrası ilk saatlerde ödem gelişir; kapalı bir alçı bu şişmeye izin vermediğinden bölme içi basıncı artırır ve kompartman sendromuna zemin hazırlar. Bu nedenle akut dönemde tespit atel biçiminde yapılır, ödem gerileyip durum kararlı hale geldikten sonra gerekiyorsa alçıya geçilir. Bu sıralama, önlenebilir komplikasyonların en önemli koruyucusudur.
Uygulamanın temel kuralı, kırığın altındaki ve üstündeki eklemlerin de tespit edilmesidir; aksi halde kaslar kırık hattında hareket oluşturur. Kemik çıkıntıları üzerinde yeterli yastıklama yapılmalıdır; duyusu azalmış hastalarda, özellikle diyabetiklerde basınç yarası birkaç gün içinde gelişebilir. Uzvun işlevsel konumda tespit edilmesi, iyileşme sonrası sertliğin önlenmesi açısından önemlidir; el yaralanmalarında bu konum özellikle belirleyicidir ve yanlış konumda tespit kalıcı işlev kaybına yol açar.
Hasta bilgilendirmesi, uygulamanın ayrılmaz parçasıdır. Uzvun kalp düzeyinin üzerinde tutulması, parmakların düzenli hareket ettirilmesi ve şişliğin izlenmesi anlatılmalıdır. Artan ağrı, parmaklarda uyuşma, renk değişikliği, soğukluk ve hareket kaybı durumunda gecikmeden başvurulması gerektiği açıkça belirtilmelidir. Verilen ağrı kesiciye karşın giderek artan ve beklenenden şiddetli ağrı, kompartman sendromunun en erken uyarısıdır; nabızsızlık geç bir bulgudur ve beklenmesi geri dönüşsüz kas ölümüne yol açar.
Kullanım alanları kırık ve çıkıkların geçici tespiti, burkulmalar, tendon yaralanmaları ve sinir sıkışması sendromlarını kapsar. Karpal tünel sendromunda gece atelinin yararı gösterilmiştir. Buna karşın uzun süreli hareketsizlik eklem sertliğine, kas erimesine ve tromboz riskine yol açar; bu nedenle günümüzde birçok yaralanmada erken hareket ve işlevsel tespit yeğlenir. Tespit süresinin gereğinden uzun tutulması, iyileşmeyi kolaylaştırmaz, güçleştirir.
Eş anlamlılar
- Splint
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Court-Brown CM ve ark. (ed.), Rockwood and Green's Fractures in Adults, 9. baskı, 2019.