Aminoglikozid

Aminoglikozid (İng. aminoglycoside), gram negatif bakterilere güçlü etki gösteren, bakterisidal etkili antibiyotik grubudur.

Etimoloji

Molekül yapısındaki amino şeker gruplarından adlandırılmıştır.

İlaçlar, bakteri ribozomunun küçük alt birimine bağlanarak protein sentezini bozar; hatalı proteinler üretilir.^[1]

Bakteri içine girişleri, oksijene bağlı aktif taşıma gerektirir; bu ayrıntı klinik açıdan belirleyicidir.

Bu nedenle anaerop bakterilere ve apse gibi oksijensiz ortamlara etkisizdir.

Aynı nedenle asidik ortamda etkinlikleri azalır.

Etkileri yoğunluğa bağlıdır; yüksek tepe düzeyi daha güçlü öldürme sağlar.

Ayrıca ilaç kandan temizlendikten sonra da etkileri sürer; buna postantibiyotik etki denir.

Bu iki özellik, günde tek yüksek doz uygulamasının temelini oluşturur.

Bu yaklaşım, hem etkinliği artırır hem böbrek toksisitesini azaltır; günümüzde standart uygulamadır.

Kullanım alanları ağır gram negatif enfeksiyonlar, tüberküloz dışı mikobakteriler ve seçilmiş olgularda sinerji amaçlı tedavilerdir.

Kalp kapağı enfeksiyonunda, hücre duvarına etkili antibiyotiklerle birlikte kullanıldığında sinerji sağlar.

Bu birliktelik, hücre duvarının bozulmasıyla ilacın hücre içine daha kolay girmesine dayanır.

En önemli iki yan etki böbrek ve iç kulak toksisitesidir.

Böbrek toksisitesi, proksimal tübül hücrelerinde birikime bağlıdır ve genellikle geri dönüşlüdür.

Klasik olarak idrar çıkışı korunur; bu nedenle bozukluk sessiz ilerler ve ancak kreatinin yükselmesiyle fark edilir.

Bu sessizlik, düzenli izlemi zorunlu kılar.

İç kulak toksisitesi ise geri dönüşsüzdür; bu, alanın en kritik güvenlik bilgisidir.

İşitme kaybı yüksek frekanslarda başlar ve hasta fark etmez; konuşma frekanslarına ulaştığında kalıcı hasar oluşmuştur.

Denge organı tutulumunda ise dengesizlik ve hareket sırasında görüntü kaymasıyla belirir.

Bu bulgular, uzun süreli tedavilerde özellikle sorgulanmalıdır.

Belirli mitokondriyal gen değişikliğini taşıyanlarda, tek doz uygulamayla bile kalıcı sağırlık gelişebilir.

Bu kalıtım anneden geçer; aile öyküsü sorgulanmalıdır.

Ayrıca nöromusküler blok yaparlar; miyastenia gravis hastalarında ve anestezi sırasında dikkat gerektirir.

Kan düzeyi izlemi standarttır; tepe ve dip düzeyleri ölçülür.

Dip düzeyin yüksek bulunması, birikimi ve toksisite riskini gösterir.

Gebelikte kullanımından kaçınılır; bebekte işitme kaybı riski vardır.

↑ Bennett JE ve ark. (ed.), Mandell, Douglas, and Bennett's Principles and Practice of Infectious Diseases, 9. baskı, 2020.