Ampütasyon
Ampütasyon (İng. amputation; Lat. amputare, kesip ayırmak), bir uzvun ya da bölümünün cerrahi olarak çıkarılmasıdır.
Etimoloji
Latince amputare (kesip ayırmak) fiilinden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Başlıca gerekçeler damar hastalığına bağlı iskemi, diyabetik ayak enfeksiyonları, travma, tümörler, ağır enfeksiyonlar ve doğumsal anomalilerdir.[1]
Gelişmiş ülkelerde travma dışı ampütasyonların büyük bölümü diyabet ve periferik arter hastalığı ile ilişkilidir; bu, önlenebilirliğin altını çizer.
Diyabetik ayakta süreç, duyu kaybının koruyucu işlevi ortadan kaldırmasıyla başlar. Hasta yaralanmayı fark etmez; enfeksiyon ve iskemi eklendiğinde doku kaybı ilerler.
Bu nedenle düzenli ayak muayenesi, uygun ayakkabı, bakım eğitimi ve erken yara tedavisi en etkili önleme yollarıdır. Bu basit önlemlerin uygulanmaması, önlenebilir uzuv kayıplarının başlıca nedenidir.
Karar verilirken, uzvun kurtarılabilirliği ve hastanın işlevsel beklentisi birlikte değerlendirilir. Bazı hastalarda, uzun süreli ve başarısız kurtarma girişimleri yerine erken ampütasyon daha iyi işlevsel sonuç verir.
Ampütasyon düzeyi, iyileşme olasılığı ile işlevsel sonucun dengelenmesiyle belirlenir. Daha distal düzeyler daha iyi işlev sağlar; ancak yetersiz kanlanma varlığında iyileşmez ve yinelenen cerrahi gerekir.
Diz altı ve diz üstü ayrımı belirleyicidir; diz ekleminin korunması, protezle yürüme başarısını belirgin biçimde artırır ve enerji tüketimini azaltır.
Ameliyat öncesi damar değerlendirmesi, gerektiğinde revaskülarizasyon ve enfeksiyon denetimi yapılır.
Erken komplikasyonlar arasında yara iyileşme sorunları, enfeksiyon, kanama ve venöz tromboemboli bulunur.
Geç sorunlar güdük ağrısı, nöroma, kontraktür, deri sorunları ve protez uyumsuzluğudur.
Hayalet uzuv duyusu, hastaların büyük bölümünde görülür ve olağandır. Hayalet uzuv ağrısı ise tedavi gerektirir; nöropatik ağrı özellikleri taşır ve merkezî yeniden düzenlenmeyle açıklanır.
Bu ayrımın hastaya anlatılması önemlidir; duyunun varlığı hastayı ürkütür ve normal olduğunun bilinmesi kaygıyı azaltır.
Ağrı yönetiminde ameliyat öncesi ve sonrası etkili analjezi, bölgesel bloklar ve kateter uygulamaları kullanılır; erken dönemde iyi ağrı denetimi, kronik ağrı gelişimini azaltır.
Ayna tedavisi, hayalet uzuv ağrısında yararlı bulunan ilaç dışı bir yöntemdir.
Rehabilitasyon, sonucu belirleyen en önemli etkendir. Erken başlanması, kontraktürleri önler ve protez kullanımını kolaylaştırır.
Karşı uzvun korunması ayrı bir önceliktir; bir uzvunu kaybeden hastada diğerinin kaybedilme riski yüksektir ve düzenli izlem gerekir.
Psikososyal destek, beden algısı ve yas süreci açısından tedavinin ayrılmaz parçasıdır.
Eş anlamlılar
- Uzuv kesisi
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Brunicardi FC ve ark. (ed.), Schwartz's Principles of Surgery, 11. baskı, 2019.