Anesteziyoloji
Anesteziyoloji (İng. anesthesiology; Yun. an- "yokluk" + aisthesis "duyu" + logos "bilim"), cerrahi girişimlerde ve girişimsel işlemlerde ağrısızlık ile yaşamsal işlevlerin sürdürülmesini sağlayan; ayrıca yoğun bakım, ağrı tedavisi ve resüsitasyon alanlarını kapsayan tıp dalıdır.
Etimoloji
Yunanca olumsuzluk bildiren an- ön eki ile duyu anlamındaki aisthesis ve bilim anlamındaki logos sözcüklerinden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Modern anestezinin başlangıcı, 1846 yılında eterin cerrahi girişimde başarıyla kullanılmasıdır; bu, ağrısız cerrahiyi olanaklı kılarak tıp tarihinin dönüm noktalarından biri olmuştur. Sonraki dönemde uçucu ajanlar, kas gevşeticiler, bölgesel teknikler ve izlem yöntemlerinin gelişmesiyle alan genişlemiş; hasta güvenliği kavramının tıpta ilk sistematik biçimde ele alındığı disiplin haline gelmiştir.[1]
Uygulama alanları dört başlıkta toplanır. Birincisi perioperatif bakımdır: ameliyat öncesi değerlendirme ve hazırlık, ameliyat sırasında anestezi yönetimi ve ameliyat sonrası derlenme. İkincisi yoğun bakımdır; kritik hastanın solunum, dolaşım ve organ desteği bu alanın parçasıdır. Üçüncüsü akut ve kronik ağrı tedavisidir. Dördüncüsü resüsitasyon ve acil havayolu yönetimidir; hastane içi acil çağrılarda havayolu sorumluluğu çoğunlukla bu dala aittir.
Anestezi yöntemleri genel anestezi, bölgesel anestezi — spinal, epidural ve periferik sinir blokları —, lokal anestezi ve sedasyon olarak ayrılır. Genel anestezi üç bileşenle tanımlanır: bilinç kaybı, ağrısızlık ve gerektiğinde kas gevşemesi. Bu bileşenlerin ayrı ilaçlarla sağlandığı dengeli anestezi anlayışı, kürar türevlerinin kullanıma girmesiyle yerleşmiştir. Bölgesel tekniklerin ultrason kılavuzluğunda uygulanması başarıyı artırmış ve komplikasyonları azaltmıştır; çok modlu analjezi yaklaşımı opioid kullanımını sınırlandırmayı hedefler.
Ameliyat öncesi değerlendirme, riskin belirlenmesi ve düzeltilebilir sorunların giderilmesi amacını taşır: havayolu değerlendirmesi, eşlik eden hastalıkların denetimi, ilaç yönetimi, açlık kuralları, aneminin düzeltilmesi ve sigara bırakma önerisi. Güç havayolu öngörüsü ve önceden hazırlanmış kurtarma planı, en önemli güvenlik adımlarındandır.
İzlem, alanın güvenlik anlayışının merkezindedir. Asgari standart izlem oksijenlenme, ventilasyon, dolaşım ve vücut sıcaklığını kapsar; kapnografi ile karbondioksit dalga formunun sürekli görüntülenmesi, özofagus entübasyonunun tanınmasında belirleyici olmuş ve önlenebilir ölümleri belirgin biçimde azaltmıştır. Nöromusküler blokajın nesnel izlenmesi ve anestezi derinliğinin değerlendirilmesi, kalıntı blokaj ile farkındalık riskini azaltır.[2]
Ameliyathanede sistem güvenliği ayrıca ele alınır: cihazın kullanım öncesi kontrolü, ilaç etiketleme, cerrahi güvenlik kontrol listesi, ekip içi iletişim ve devir teslim standartları. Dünya Sağlık Örgütü kontrol listesinin ölüm ve komplikasyon oranlarını azalttığı gösterilmiştir.
Alana özgü acil durumlar arasında güç havayolu, anafilaksi, malign hipertermi, yüksek spinal blok, lokal anestezik sistemik toksisitesi, masif kanama ve ameliyat sırasında farkındalık bulunur. Bu durumlar için hazırlanmış bilişsel yardımcılar ve tatbikatlar, ekip yanıtını iyileştirir.
Perioperatif dönemin ameliyathaneyle sınırlı olmadığı, hastanın uzun dönem sonuçlarının burada verilen kararlardan etkilendiği anlaşılmıştır; bu nedenle perioperatif tıp anlayışı gelişmiş, ameliyat öncesi hazırlıktan taburculuk sonrası izleme uzanan bütüncül bir yaklaşım benimsenmiştir. Hızlandırılmış iyileşme programları, çok modlu analjezi, erken beslenme ve mobilizasyonla komplikasyonları azaltır.
Çevresel etkiler de gündemdedir: uçucu anesteziklerin sera gazı özelliği nedeniyle düşük akımlı anestezi, uygun ajan seçimi ve gereksiz taze gaz akımından kaçınma önerilmektedir.
Eş anlamlılar
- Anestezi ve reanimasyon