Cıva

Cıva (İng. mercury; Lat. hydrargyrum), oda sıcaklığında sıvı olan ve toksik etkileriyle bilinen ağır metaldir.

Etimoloji

Türkçe kökenli bir sözcüktür; simgesi Hg, Latince hydrargyrum (sıvı gümüş) adından gelir.

Klinik bağlam

Toksikolojik değerlendirmede biçimin belirlenmesi zorunludur; üç biçimin emilim yolları ve hedef organları farklıdır. Element cıva sindirim yoluyla neredeyse hiç emilmez; asıl tehlike buharının solunmasıdır ve akciğerlerden kolayca geçerek sinir sistemine ulaşır. İnorganik tuzlar aşındırıcıdır ve böbrek toksisitesi ön plandadır. Organik biçim, özellikle metil cıva, besin zinciriyle alınır ve sinir sistemine yüksek geçiş gösterir.

Kronik buhar maruziyeti, tarihsel olarak tanımlanmış bir tabloya yol açar: kişilik değişiklikleri, aşırı çekingenlik, huzursuzluk, uykusuzluk, bellek bozukluğu ve ince tremor. Şapka üretiminde kullanılması nedeniyle bu belirtiler kültürel bir deyime dönüşmüştür. Çocuklarda görülen akrodini tablosunda el ve ayaklarda ağrı, pembe renk değişikliği, terleme, huzursuzluk ve saç dökülmesi bulunur. Ağız içi buhar kaynağı olarak diş amalgamı tartışılmıştır; sertleşmiş dolgudan salınan miktarın sistemik hastalık oluşturduğuna ilişkin kanıt bulunamamıştır ve sağlıklı dolguların yalnızca bu kaygıyla çıkarılması önerilmez.

Organik biçim, halk sağlığı açısından en önemli konudur. Balıklarda biriktiğinden başlıca kaynak beslenmedir; büyük ve yırtıcı balıklarda düzey yüksektir. Plasentayı kolayca geçer ve gelişmekte olan beyni etkiler; bu nedenle gebelerde ve emzirenlerde belirli balık türlerinin sınırlandırılması önerilir. Buna karşın balık tüketiminin tümüyle kesilmesi de zararlıdır, çünkü omega-3 yağ asitleri sinir sistemi gelişimi için gereklidir; öneri, düşük cıvalı türlerin seçilmesi biçimindedir. Minamata olayı, sanayi atığına bağlı toplu zehirlenmenin bilinen örneğidir.

Klinik yaklaşımda öykü belirleyicidir; meslek, hobi, geleneksel ilaç ve cilt açıcı krem kullanımı, kırılan termometre ve ampuller sorgulanmalıdır. Kan ve idrar düzeyleri biçime göre farklı yorumlanır: organik biçim için kan, inorganik ve element biçimi için idrar örneği uygundur. Tedavide maruziyetin kesilmesi önceliklidir; ağır olgularda şelasyon uygulanır, ancak organik biçimde etkinliği sınırlıdır. Dökülen cıvanın süpürge ya da elektrikli süpürgeyle temizlenmesi, buharlaşmayı artırdığından kesinlikle yapılmamalıdır.

Eş anlamlılar

• Merkür
• Hg

İlgili terimler

• Amalgam
• Zehirlenme
• Toksikoloji
• Ağır metal
• Çevresel maruziyet