Diş çürüğü

Diş çürüğü (İng. dental caries), diş plağındaki bakterilerin ürettiği asitlerin diş sert dokularını çözmesiyle gelişen ilerleyici hastalıktır.

Etimoloji

Latince caries (çürüme) sözcüğünden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Süreç, dört etkenin bir arada bulunmasını gerektirir: duyarlı diş yüzeyi, asit üreten bakteriler, fermente olabilen karbonhidrat ve zaman. Bakteriler şekeri parçalayarak asit üretir; asitlik derecesi belirli bir eşiğin altına indiğinde mineden mineral çözünür. Tükürük bu asidi tamponlar ve mineralin geri yerleşmesini sağlar. Bu nedenle çürük, tek seferlik bir olay değil, mineral kaybı ile geri kazanımı arasındaki dengenin uzun süre kayıp yönünde bozulmasının sonucudur.

Bu denge kavramı, koruyucu yaklaşımların tümünü açıklar. Belirleyici olan tüketilen şekerin toplam miktarından çok, gün içindeki tüketim sıklığıdır; her temasta asitlik saatlerce düşük kalır. Sürekli şekerli içecek yudumlamak, aynı miktarı tek seferde tüketmekten çok daha zararlıdır. Florür, çözünen mineralin yeniden yerleşmesini kolaylaştırır ve asit direncini artırır; bu nedenle florürlü macunla düzenli fırçalama en etkili koruyucu önlemdir. Fırçalama sonrası ağzın bol suyla çalkalanmaması, florürün yüzeyde kalmasını sağlar.

Tükürüğün rolü klinik açıdan sık gözden kaçar. Ağız kuruluğuna yol açan her durum çürük hızını belirgin biçimde artırır: ilaç yan etkileri, baş boyun ışın tedavisi, Sjögren sendromu ve ağızdan solunum. Bu hastalarda tipik olarak diş kökü yüzeylerinde ve alışılmadık bölgelerde hızlı ilerleyen çürükler görülür. Bu nedenle beklenmedik biçimde yaygın çürüğü olan hastada ilaç listesi ve tükürük akışı değerlendirilmelidir. Süt çocuğunda gece boyunca biberonla şekerli sıvı verilmesi, erken çocukluk çürüğünün başlıca nedenidir.

Erken evrede lezyon geri döndürülebilir; mine yüzeyinde beyaz nokta biçiminde görülen mineral kaybı, florür uygulamaları ve hijyenin düzeltilmesiyle iyileşebilir. Yüzey bütünlüğü bozulduğunda ise restorasyon gerekir. İlerleyen çürük pulpaya ulaştığında ağrı belirginleşir; sıcakla artan ve kendiliğinden gelen zonklayıcı ağrı geri dönüşsüz pulpa iltihabını gösterir ve kanal tedavisi gerektirir. Tedavi edilmediğinde diş absesi gelişir ve enfeksiyon yüz ile boyun boşluklarına yayılarak hava yolunu tehdit edebilir. Fissür örtücüler ve düzenli kontrol, çocuklarda kanıtlanmış koruyucu yöntemlerdir.

Eş anlamlılar

• Karyes

İlgili terimler

• Diş plağı
• Florür
• Diş absesi
• Ağız hijyeni
• Ağız kuruluğu