Ağız kuruluğu
Ağız kuruluğu (İng. xerostomia), tükürük üretiminin azalmasına bağlı olarak ağızda kuruluk hissedilmesidir.
Etimoloji
Yunanca xeros (kuru) ve stoma (ağız) sözcüklerinden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Tükürük; sindirimi başlatır, mukozayı korur, dişleri remineralize eder, mikroorganizmalara karşı savunma sağlar ve konuşmayı kolaylaştırır. Üretiminin azalması, bu işlevlerin tümünü etkiler.[1]
En sık neden ilaçlardır. Antikolinerjik etkili ilaçlar, antidepresanlar, antihistaminikler, diüretikler, antipsikotikler, opioidler ve kas gevşeticiler sorumludur. Çoklu ilaç kullanan yaşlı hastalarda etki toplanır. Bu nedenle ilk adım, ilaç listesinin gözden geçirilmesidir.
Diğer nedenler Sjögren sendromu, baş-boyun bölgesine uygulanan radyoterapi, su kaybı, denetimsiz diyabet, ağızdan solunum, HIV enfeksiyonu, graft-versus-host hastalığı ve kaygı durumlarıdır.
Sonuçlar yalnızca rahatsızlık değildir. Koruyucu işlevin kaybı, hızla ilerleyen ve yaygın diş çürüklerine yol açar; bu çürükler diş boyunlarında ve normalde etkilenmeyen yüzeylerde ortaya çıkar. Ayrıca pamukçuk, ağız köşesi çatlakları, yutma ve konuşma güçlüğü, tat değişikliği, protez uyumsuzluğu ve beslenme bozukluğu gelişir.
Bu nedenle diş bakımı, tedavinin ayrılmaz parçasıdır; düzenli diş hekimi izlemi, florür uygulamaları ve titiz ağız hijyeni önerilir. Bu basamağın atlanması, geri dönüşsüz diş kaybına yol açar.
Radyoterapiye bağlı biçim, tükürük bezlerinin kalıcı hasarına bağlıdır ve büyük ölçüde geri dönüşsüzdür; ışın planlamasında bezlerin korunması bu nedenle önemlidir.
Sjögren sendromunda ağız kuruluğuna göz kuruluğu eşlik eder; hastalık ayrıca lenfoma riski taşıdığından tükürük bezinde kalıcı büyüme uyarıcı kabul edilir.
Değerlendirmede ilaç öyküsü, ağız muayenesi, tükürük akışının gözlenmesi, göz kuruluğu sorgusu ve gerektiğinde otoantikor incelemesi yer alır.
Yönetimde sorumlu ilaçların değiştirilmesi ya da dozunun azaltılması ilk seçenektir. Ardından sık su yudumlama, şekersiz sakız ve pastil ile tükürük uyarımı, ağız nemlendiricileri ve yapay tükürük ürünleri kullanılır. Şeker içeren ürünlerden kaçınılması önemlidir; aksi halde çürük riski artar.
Seçilmiş hastalarda tükürük salgısını artıran ilaçlar kullanılır; ancak bunların terleme, bulantı ve bradikardi gibi kolinerjik yan etkileri vardır ve astım ile dar açılı glokomda dikkat gerekir.
Ağız solunumu, gece kuruluğunun sık gözden kaçan nedenidir; burun tıkanıklığının tedavisi ve uyku apnesinin değerlendirilmesi yararlıdır.
Eş anlamlılar
- Kserostomi
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Flint PW ve ark. (ed.), Cummings Otolaryngology, 7. baskı, 2020.