Diş plağı

Diş plağı (İng. dental plaque), diş yüzeyinde oluşan, mikroorganizmalardan ve onların ürettiği matriksten oluşan yapışkan biyofilmdir.

Etimoloji

Fransızca plaque (levha, tabaka) sözcüğünden alınmıştır.

Klinik bağlam

Oluşum belirli bir sıra izler: temizlenmiş diş yüzeyi dakikalar içinde tükürük proteinlerinden oluşan ince bir örtüyle kaplanır, ardından erken kolonizasyon yapan bakteriler bu örtüye tutunur ve zamanla mikrobiyal bileşim değişerek olgun biyofilm gelişir. Bu olgunlaşma sürecinde oksijensiz ortama uyum sağlayan türler baskın hale gelir; hastalık yapıcı nitelik, bakterilerin varlığından çok bu bileşim değişikliğinden kaynaklanır.

Biyofilm yapısının bilinmesi, tedavi ilkelerini doğrudan belirler. Bakteriler kendi ürettikleri matriks içinde korunur; bu yapı antimikrobiyal maddelerin ve bağışıklık hücrelerinin ulaşmasını güçleştirir ve direnç düzeylerini serbest yaşayan bakterilere göre kat kat artırır. Bu nedenle gargara ve antibiyotik tek başına yeterli değildir; plağın mekanik olarak uzaklaştırılması zorunludur. Aynı ilke, damar ve idrar kateterleri ile protez yüzeylerindeki biyofilm enfeksiyonları için de geçerlidir ve yabancı cismin çıkarılmasının niçin gerektiğini açıklar.

Klinik sonuçları iki başlıkta toplanır. Diş yüzeyinde asit üreten bakteriler mineyi çözerek çürüğe yol açar; diş eti kenarında biriken plak ise iltihabi yanıtı başlatarak diş eti iltihabına ve ardından destek doku kaybıyla giden periodontite neden olur. Temizlenmeyen plak, tükürükteki minerallerle sertleşerek diş taşına dönüşür; bu aşamadan sonra fırçayla kaldırılamaz ve pürüzlü yüzeyi yeni plak birikimini kolaylaştırır. Bu nedenle profesyonel temizlik gerekir.

Denetimin temeli mekanik ve düzenli temizliktir. Fırçalamanın diş eti kenarına yönlendirilmesi, günde iki kez yapılması ve diş aralarının ayrıca temizlenmesi gerekir; çürük ve diş eti hastalığı sıklıkla fırçanın ulaşamadığı ara yüzeylerde başlar. Ortodontik apareyler, uyumsuz dolgu kenarları ve protezler birikimi kolaylaştırır. Hastane ortamında ağız bakımı bir tedavi girişimi olarak ele alınmalıdır; entübe ve bilinci kapalı hastada plakta çoğalan bakterilerin aspirasyonu, ventilatörle ilişkili pnömoninin bilinen nedenlerindendir.

Eş anlamlılar

• Mikrobiyal plak
• Bakteri plağı

İlgili terimler

• Diş çürüğü
• Diş taşı
• Periodontit
• Ağız hijyeni
• Ağız kokusu