Endometriozis

Endometriozis (İng. endometriosis), rahim iç tabakasına benzer dokunun rahim dışında bulunmasıyla seyreden kronik hastalıktır.

Etimoloji

Yunanca endon (iç) ve metra (rahim) sözcüklerinden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Odaklar en sık yumurtalıklar, pelvis zarı, rahim bağları ve douglas boşluğunda yerleşir; bağırsak, mesane ve seyrek olarak uzak organlarda da bulunabilir.

Doku, hormonal döngüye yanıt verir; her siklusta kanar ve yerel iltihap, yapışıklık ile fibroz oluşturur. Bu süreç ağrının temelidir.

Başlıca belirtiler ağrılı adet, kronik pelvik ağrı, cinsel ilişki sırasında derin ağrı, dışkılama ve idrar yaparken ağrı ile kısırlıktır. Ağrı, adet döneminden önce başlayıp süren ve zamanla sürekli hale gelen bir örüntü gösterebilir.

Alanın en önemli sorunu tanı gecikmesidir; belirtilerin başlangıcı ile tanı arasında yıllar geçebilir. Bunun başlıca nedeni, adet ağrısının olağan sayılması ve hastanın yakınmasının hafife alınmasıdır. Ergenlik döneminde okula devamsızlığa yol açan ağrılar, normal kabul edilmemelidir.

Bir diğer önemli gerçek, belirtilerin şiddeti ile hastalığın yaygınlığı arasında ilişki bulunmamasıdır. Küçük odaklar şiddetli ağrı yapabilirken, yaygın hastalık sessiz seyredebilir. Bu nedenle görüntülemede bulgu saptanmaması tanıyı dışlamaz.

Kısırlıkla ilişkisi çok yönlüdür: yapışıklıklar anatomiyi bozar, pelvik ortamda iltihabi değişiklikler oluşur ve yumurtalık rezervi etkilenebilir.

Tanıda öykü belirleyicidir. Ultrasonografi endometriomaları ve derin infiltran odakları gösterebilir; manyetik rezonans derin tutulumun haritalanmasında değerlidir. Kesin tanı laparoskopiyle konur; ancak günümüzde tanı için laparoskopi zorunlu görülmez ve tedaviye klinik tanıyla başlanabilir. Bu değişiklik, gecikmeyi azaltmayı amaçlar.

CA-125 düzeyi yükselebilir; ancak özgül değildir ve tanı için kullanılmaz.

Yumurtalık kistleri — çikolata kisti — tipik görünüm taşır; ancak menopoz sonrasında ortaya çıkan ya da atipik özellikler gösteren kitlelerde kanser olasılığı değerlendirilmelidir.

Tedavi hedefe göre belirlenir. Ağrı yönetiminde steroid olmayan iltihap giderici ilaçlar, kombine hormonal yöntemler, progestinler, hormonlu rahim içi araç ve gonadotropin salgılatıcı hormon analogları kullanılır.

Cerrahi, ağrının giderilmesinde ve seçilmiş olgularda doğurganlığın artırılmasında etkilidir; ancak yineleme sıktır. Yumurtalık cerrahisi rezervi azaltabileceğinden, doğurganlık kaygısı olan hastalarda dikkatli karar verilmelidir.

Kısırlık tedavisinde yardımcı üreme teknikleri etkilidir.

Kronik ağrı, merkezî duyarlılaşmaya yol açabilir; bu durumda yalnızca hormonal ya da cerrahi tedavi yeterli olmaz ve çok yönlü ağrı yaklaşımı gerekir.

Eş anlamlılar

• Endometrioz

İlgili terimler

• Kısırlık
• Kronik ağrı
• Pelvik inflamatuar hastalık
• Dismenore
• Ultrasonografi