Etilen glikol

Etilen glikol (İng. ethylene glycol), antifriz ve çözücülerde bulunan, alındığında ağır zehirlenmeye yol açan renksiz sıvıdır.

Etimoloji

Etilen ve glikol bileşiklerinin kimyasal adlarının birleşimidir.

Maddenin kendisi görece az zararlıdır; asıl zarar yıkım ürünlerinden kaynaklanır.^[1]

Alkol dehidrogenaz enzimi maddeyi sırasıyla glikolaldehit, glikolik asit ve oksalik aside çevirir.

Glikolik asit, ağır metabolik asidozdan sorumludur.

Oksalik asit ise kalsiyumla birleşerek kalsiyum oksalat kristalleri oluşturur.

Bu kristaller böbrek tübüllerinde birikerek akut böbrek hasarına yol açar.

Bu ayrım, tabloyu metanol zehirlenmesinden ayıran temel özelliktir.

Metanolde göz, etilen glikolde ise böbrek hedef organdır.

Bu karşılaştırma, iki zehirlenmenin ayırt edilmesinde son derece değerlidir.

Kristal oluşumu ayrıca kalsiyumu tüketir; ağır hipokalsemi gelişir.

Bu nedenle nöbet, tetani ve QT uzaması görülebilir.

Zehirlenme üç evrede ilerler; bu evreler tanısal ipuçları verir.

İlk evrede sarhoşluk benzeri tablo görülür; ancak alkol kokusu yoktur.

Bu ayrıntı önemlidir; sarhoş görünen ancak alkol kokmayan hastada bu tanı akla gelmelidir.

İkinci evrede metabolik asidoz derinleşir; hızlı derin solunum, taşikardi ve kalp yetmezliği ortaya çıkar.

Üçüncü evrede böbrek yetmezliği gelişir; idrar çıkışı azalır.

Laboratuvarda yüksek anyon açıklı metabolik asidoz ve artmış ozmolar açık saptanır.

Bu iki bulgunun zamanla değişimi tanısaldır.

Erken dönemde ozmolar açık yüksek, asidoz hafiftir; zaman ilerledikçe tersine döner.

Bu nedenle geç başvuran hastada normal ozmolar açık, zehirlenmeyi dışlamaz.

İdrarda kalsiyum oksalat kristallerinin görülmesi, tanıyı destekleyen değerli bir bulgudur.

Ayrıca bazı antifriz ürünlerine katılan floresan madde nedeniyle, idrar Wood lambası altında parlayabilir.

Bu bulgu duyarlı değildir; yokluğu tanıyı dışlamaz.

Tedavinin temeli, enzimin engellenerek yıkımın durdurulmasıdır.

Fomepizol tercih edilen ilaçtır; bulunmadığında etil alkol kullanılır.

Tiyamin ve piridoksin verilmesi, toksik ürünlerin zararsız yollara yönlendirilmesini destekler.

Ağır asidoz ve böbrek yetmezliğinde hemodiyaliz uygulanır.

Kalsiyum verilmesi, kristal oluşumunu artırabileceğinden yalnızca belirtili hipokalsemide yapılır.

↑ Brunton LL ve ark. (ed.), Goodman & Gilman's The Pharmacological Basis of Therapeutics, 14. baskı, 2023.