Hava embolisi
Hava embolisi (İng. air embolism; Yun. embolos "tıkaç"), havanın veya başka bir gazın damar sistemine girerek kan akımıyla taşınması ve damarları tıkayarak dolaşım ya da doku perfüzyonunu bozmasıdır; venöz ve arteriyel olmak üzere iki ana formu vardır.
Etimoloji
Yunanca emballein "içeri atmak" fiilinden türeyen embolos (tıkaç, takoz) sözcüğünden; Türkçe "hava" ile birlikte gaz kaynaklı tıkanmayı belirtir.
Klinik bağlam
Hava embolisi çoğunlukla iyatrojeniktir; santral venöz kateter takılması veya çıkarılması, nöroşirürjide oturur pozisyonda cerrahi, laparoskopik girişimler, kardiyopulmoner baypas, hemodiyaliz ve basınçlı infüzyon sistemleri başlıca nedenlerdir. Travma ve dalış sonrası barotravma ile de gelişebilir. Venöz hava embolisinde gaz sağ kalbe ve pulmoner arter yatağına ulaşarak akut sağ kalp yüklenmesi, hipoksemi, ekspiryum sonu CO₂'de ani düşme ve dolaşım kollapsına yol açabilir; büyük hacimlerde sağ ventrikül çıkış yolunda "hava kilidi" oluşur. Arteriyel hava embolisi ise doğrudan arteriyel girişle ya da patent foramen ovale gibi bir şant yoluyla paradoksal emboli şeklinde gelişir ve serebral veya koroner iskemiye neden olur.[1] Tanı klinik şüpheye dayanır; prekordiyal Doppler ve transözofageal ekokardiyografi en duyarlı saptama yöntemleridir. Yönetim ilkeleri gaz girişinin durdurulması, %100 oksijen verilmesi, hemodinamik destek ve arteriyel olgularda hiperbarik oksijen tedavisini kapsar; önleme, kateter işlemlerinde uygun pozisyon (Trendelenburg) ve kapalı sistem kullanımı ile sağlanır.[2]
Eş anlamlılar
- Gaz embolisi
- Venöz hava embolisi / arteriyel gaz embolisi (formlarına göre)
İlgili terimler
- Santral venöz kateter
- Paradoksal emboli
- Patent foramen ovale
- Pulmoner emboli
- Hiperbarik oksijen tedavisi
- Dekompresyon hastalığı