Havayolu
Havayolu (İng. airway), burun ve ağızdan alveollere uzanan hava iletim yollarının ortak adıdır.
Etimoloji
Türkçe hava sözcüğü ile yol sözcüğünün birleşimidir.
Klinik bağlam
Yapı, üst ve alt havayolu olarak ayrılır. Üst havayolu burun, farenks ve larenksi; alt havayolu trakea, bronşlar ve bronşiyolleri kapsar.[1]
Üst havayolu, solunan havayı ısıtır, nemlendirir ve süzer. Bu işlevin atlanması, entübe hastalarda salgıların koyulaşmasına yol açar; nemlendirme bu nedenle gereklidir.
Larenks, hem ses üretiminden hem havayolunun korunmasından sorumludur. Yutma sırasında kapanarak aspirasyonu önler.
Bu koruyucu reflekslerin kaybı, bilinç bozukluğunda ve nörolojik hastalıklarda aspirasyon riskini artırır.
En kritik klinik ilke, havayolunun her değerlendirmede ilk sırada yer almasıdır. Solunum ve dolaşım desteği, açık bir havayolu olmadan anlamsızdır.
Bilinç kaybında en sık tıkanıklık nedeni dilin geriye düşmesidir; baş geriye-çene yukarı manevrası bunu açar.
Travma kuşkusunda boyun hareketinden kaçınılır; çene itme manevrası kullanılır.
Basit araçlar arasında orofaringeal ve nazofaringeal airway bulunur. Orofaringeal airway, koruyucu refleksleri olan hastada kusma ve laringospazmı tetikler; bu nedenle yalnızca derin bilinç bozukluğunda kullanılır.
Supraglottik araçlar, hızlı yerleştirilir ve etkili ventilasyon sağlar; ancak aspirasyona karşı tam koruma vermez.
Entübasyon, kesin havayolu sağlar. Yerleşimin doğrulanmasında kapnografi zorunludur; karbondioksit dalgası olmadan tüpün yerinde olduğu kabul edilemez.
Bu kural, önlenebilir ölümlerin en önemli koruyucusudur.
Üst havayolu tıkanıklığı, ayrı bir klinik tablodur. Stridor, nefes alma sırasında belirginleşen sıkıntı ve ses değişikliği görülür.
Bu bulgular, alt havayolu hastalıklarındaki hışıltıdan ayırt edilmelidir; vokal kord işlev bozukluğu ve trakea darlıkları, yıllarca dirençli astım tanısıyla izlenebilir.
Bu ayrım, akım-hacim eğrisinin değerlendirilmesiyle yapılır.
Havayolu ödeminde erken girişim yaşamsaldır. Anjiyoödem, yanık, enfeksiyon ve travmada şişlik ilerledikten sonra girişim çok güçleşir.
Bu nedenle karar, tabloların kötüleşmesi beklenmeden verilmelidir.
Güç havayolu öngörüsü, öykü ve muayeneyle yapılır; ancak hiçbir ölçüt tek başına güvenilir değildir. Bu nedenle her uygulamada yedek plan hazır bulundurulmalıdır.
Hastanın solutulamadığı ve entübe edilemediği durumda, ön boyundan acil havayolu açılması gecikmeden yapılmalıdır; girişimin çok geç yapılması, yapılmamasından daha sık görülen bir hatadır.
Yaşanan güçlüğün kayda geçirilmesi ve hastanın bilgilendirilmesi, sonraki girişimler için yaşamsaldır.
Eş anlamlılar
- Solunum yolu
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Gropper MA ve ark. (ed.), Miller's Anesthesia, 9. baskı, 2020.