Havayolu yönetimi
Havayolu yönetimi (İng. airway management), havayolu açıklığının sağlanması ve sürdürülmesine yönelik uygulamaların bütünüdür.
Etimoloji
Türkçe havayolu terimi ile yönetim sözcüğünün birleşimidir.
Klinik bağlam
Uygulama basamaklı bir yaklaşımla yürütülür: temel manevralar, basit araçlar, supraglottik araçlar, entübasyon ve cerrahi havayolu.[1]
Ön oksijenlenme, güvenlik payını belirleyen en önemli basamaktır. Yeterli süre uygulanmadığında, girişim sırasında doygunluk hızla düşer.
Obez, gebe ve kritik hastalarda bu süre belirgin biçimde kısadır; bu gruplarda hazırlık daha da önemlidir.
Girişim boyunca burun yoluyla oksijen verilmesi, güvenli süreyi uzatır ve yaygın olarak önerilir.
Hızlı ardışık entübasyon, aspirasyon riski yüksek hastalarda kullanılır. Dolu mide, gebelik, bağırsak tıkanıklığı ve ileri reflü bu kapsamdadır.
Glukagon benzeri peptit-1 almaç agonisti kullanan hastalarda mide boşalmasının gecikmesi, son yıllarda öne çıkan yeni bir risk etkenidir.
Videolaringoskopi, görüntüyü iyileştirerek başarı oranını artırmıştır. Ancak iyi görüntü, tüpün kolayca yerleştirileceği anlamına gelmez; bu ayrım deneyimsiz uygulayıcıların sık yaşadığı sorundur.
Yerleşimin doğrulanmasında kapnografi zorunludur. Karbondioksit dalgası olmadan tüpün yerinde olduğu kabul edilemez; bu, önlenebilir ölümlerin en önemli koruyucusudur.
Yineleyen denemeler doku ödemi ve kanamaya yol açarak durumu kötüleştirir. Bu nedenle deneme sayısının sınırlandırılması, denemeler arasında oksijenlenmenin sağlanması ve erken yardım çağrılması kesin kurallardır.
Alanın en kritik senaryosu, hastanın hem solutulamadığı hem entübe edilemediği durumdur. Bu tabloda ön boyundan acil havayolu açılması gecikmeden yapılmalıdır.
Kararın geciktirilmesi, ölüm ve kalıcı beyin hasarının başlıca nedenidir; girişimin çok geç yapılması, hiç yapılmamasından daha sık görülen bir hatadır.
Bu nedenle her ekipte bu girişimin nasıl ve ne zaman yapılacağı önceden belirlenmiş olmalı ve düzenli tatbikat yapılmalıdır.
Öngörülen güç havayolunda uyanık entübasyon en güvenli seçenektir; hastanın kendi solunumu ve koruyucu refleksleri korunur.
İnsan etkenleri, sonucu belirleyen önemli bir bileşendir. Stres altında karar verme bozulur; kontrol listeleri, yüksek sesle plan paylaşımı ve ekip içi iletişim bu riski azaltır.
Bilişsel yardımcılar ve önceden hazırlanmış algoritma kartları, kriz anında kullanılır.
Ekstübasyon, entübasyon kadar riskli bir aşamadır ve planlanması gerekir; güç havayolu olan hastalarda yeniden entübasyon planı hazır tutulmalıdır.
Yoğun bakımda entübasyon, ameliyathaneye göre daha yüksek komplikasyon oranı taşır; hemodinamik kararsızlık ve düşük oksijen rezervi bunun nedenidir.
Bu nedenle girişim öncesi dolaşımın desteklenmesi ve vazopressör hazırlığı önerilir.
Yaşanan güçlüğün kayda geçirilmesi, hastaya yazılı bilgi verilmesi ve sonraki başvurularda erişilebilir olması yaşamsaldır.
Eş anlamlılar
- Solunum yolu yönetimi
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Gropper MA ve ark. (ed.), Miller's Anesthesia, 9. baskı, 2020.