Kalp kapağı
Kalp kapağı (İng. heart valve), kalp boşlukları ile büyük damarlar arasında yer alan ve kanın tek yönde akmasını sağlayan yapıdır. Dört kapak bulunur: mitral, triküspit, aort ve pulmoner.
Etimoloji
Türkçe adlandırma işlevi doğrudan betimler; Latince valva (kanat, kapak) sözcüğü uluslararası yazında kullanılır.
Klinik bağlam
Atriyoventriküler kapaklar — solda mitral, sağda triküspit — ventriküllerin kasılması sırasında geri kaçışı önler. Bu kapaklar, korda tendinealar ve papiller kaslar aracılığıyla ventrikül duvarına bağlıdır; bu destek yapısı, kapak yaprakçıklarının sistolde atriyuma doğru devrilmesini engeller. Bu nedenle miyokard infarktüsünde papiller kas hasarı, kapak yapısı sağlam olsa bile ağır yetersizliğe yol açabilir. Semilunar kapaklar — aort ve pulmoner — ventriküller gevşediğinde damardan geri akışı önler; destek yapıları yoktur.[1]
Kapak hastalıkları iki temel bozuklukla ortaya çıkar: darlık, açılmanın kısıtlanması nedeniyle akıma direnç yaratır; yetersizlik ise kapanmanın tam olmaması nedeniyle geri kaçışa yol açar. İkisi bir arada bulunabilir. Darlık, ilgili boşlukta basınç yüküne ve hipertrofiye; yetersizlik ise hacim yüküne ve genişlemeye neden olur. Bu ayrım, hastalığın seyrini ve girişim zamanlamasını belirler.
Nedenler bölgeye göre değişir. Gelişmiş ülkelerde en sık kapak hastalığı, yaşa bağlı dejeneratif kalsifik aort darlığıdır; mitral yetersizliğinde ise dejeneratif ve iskemik nedenler öne çıkar. Dünya genelinde romatizmal kalp hastalığı önemini korur ve özellikle mitral darlığının başlıca nedenidir. Diğer nedenler doğuştan bozukluklar — biküspit aort kapağı en sık olanıdır —, enfektif endokardit, bağ dokusu hastalıkları, radyoterapi, karsinoid sendrom ve bazı ilaçlardır. Sağ kalp kapaklarının hastalıkları daha seyrektir; triküspit yetersizliği çoğunlukla sağ ventrikül genişlemesine ikincil gelişir.
Klinik tabloda efor dispnesi, yorgunluk, çarpıntı, göğüs ağrısı, senkop ve kalp yetersizliği bulguları görülür. Ancak kapak hastalıkları uzun süre sessiz kalabilir; hastalar farkında olmadan etkinliklerini kısıtlayarak uyum sağlar. Bu nedenle belirtilerin sorgulanmasında, hastanın günlük etkinlik düzeyindeki değişimin ayrıntılı öğrenilmesi gerekir. Ağır aort darlığında senkop, angina ve kalp yetersizliği bulgularının ortaya çıkması, prognozun belirgin biçimde kötüleştiğini gösterir ve girişim endikasyonudur.
Fizik muayenede üfürümün zamanlaması, yeri, yayılımı ve manevralarla değişimi tanıyı yönlendirir. Ancak muayenenin duyarlılığı sınırlıdır; kesin tanı ve derecelendirme ekokardiyografiyle yapılır. Transtorasik inceleme ilk basamaktır; transözofageal inceleme kapak yapısını, protez kapakları ve endokardit bulgularını göstermede üstündür. Kardiyak manyetik rezonans ve tomografi, girişim planlamasında kullanılır.
Tedavi kararı, kapak hastalığının ağırlığı, belirtilerin varlığı, ventrikül işlevi ve boyutları ile eşlik eden hastalıklara göre verilir. Tıbbi tedavi belirtileri hafifletir ancak yapısal sorunu düzeltmez. Girişim seçenekleri kapak onarımı ve kapak replasmanıdır; mitral yetersizliğinde uygun anatomide onarım, replasmana üstün kabul edilir. Aort darlığında cerrahi replasmanın yanı sıra kateter yoluyla kapak yerleştirme yöntemi, önce yüksek riskli hastalarda kullanılmış, sonrasında orta ve seçilmiş düşük riskli hastalara da genişlemiştir. Karar, kalp ekibi tarafından ve hastanın tercihleri gözetilerek verilir.[2]
Protez kapaklar mekanik ve biyolojik olarak ikiye ayrılır. Mekanik kapaklar dayanıklıdır ancak ömür boyu K vitamini antagonistiyle antikoagülasyon gerektirir; doğrudan etkili oral antikoagülanlar bu hastalarda kontrendikedir. Biyolojik kapaklar uzun süreli antikoagülasyon gerektirmez ancak zamanla yıpranır. Seçim, yaş, kanama riski, gebelik isteği ve hasta tercihine göre yapılır.
Protez kapağı olan hastalarda kapak trombozu, paravalvüler kaçak, hemoliz ve endokardit izlenmesi gereken komplikasyonlardır. Endokardit profilaksisi, en yüksek riskli hastalarda ve belirli diş işlemleri öncesinde önerilir; ağız-diş sağlığının korunması tüm hastalarda vurgulanır.
Eş anlamlılar
- Kalp kapakçığı
- Valv