Kan sayımı

Kan sayımı (İng. complete blood count), kandaki hücre ögelerinin sayısal ve niteliksel olarak değerlendirilmesidir.

Etimoloji

Türkçe tanımlayıcı bir terimdir; tam kan sayımı olarak da anılır.

Test, alyuvar, lökosit ve trombosit dizilerini birlikte değerlendirir; tıpta en sık istenen incelemedir.^[1]

Alyuvar değerlendirmesinde hemoglobin temel ölçüttür; hematokrit ise sıvı durumundan etkilenir.

Bu nedenle susuz kalmış hastada değerler yalancı olarak yüksek görünür; sıvı verildiğinde düşer.

Bu tuzak, akut kanamada özellikle önemlidir; ilk hemoglobin normal olabilir.

Bunun nedeni, kanamada hem hücre hem plazmanın birlikte kaybedilmesidir; seyrelme henüz gerçekleşmemiştir.

Bu nedenle normal hemoglobin, ağır kanamayı dışlamaz; bu, en sık yapılan değerlendirme hatasıdır.

Ortalama alyuvar hacmi, anemi ayırıcı tanısının anahtarıdır.

Küçük hücreli anemide demir eksikliği ve talasemi; büyük hücreli anemide B12 ve folat eksikliği düşünülür.

Ancak birden çok eksikliğin bir arada bulunması, hacmi normal gösterebilir; bu durumda dağılım genişliği artar.

Dağılım genişliğinin yükselmesi, bu gizli durumu ortaya çıkaran değerli bir bulgudur.

Retikülosit sayımı, kemik iliğinin yanıtını gösterir ve yapım ile yıkım ayrımını sağlar.

Lökosit değerlendirmesinde toplam sayıdan çok ayrımlı sayım bilgilendiricidir.

Bu nedenle yorum, yüzdelerle değil mutlak sayılarla yapılmalıdır; bu ayrım sık atlanır.

Nötrofil sayısının düşmesi enfeksiyon riski açısından belirleyicidir.

Trombosit sayısında yalancı düşüklük görülebilir; tüp içinde kümeleşme buna yol açar.

Bu nedenle beklenmedik düşüklükte periferik yayma incelenmelidir; gereksiz transfüzyon böylece önlenir.

Periferik yayma, otomatik cihazların gösteremediği bilgiyi verir.

Parçalanmış alyuvarların görülmesi mikroanjiyopatiyi, blast görülmesi ise lösemiyi düşündürür ve acil değerlendirme gerektirir.

Üç serinin birlikte azalması pansitopeni olarak adlandırılır; kemik iliği yetersizliğini ya da tutulumunu gösterir.

Bu tablo her zaman ileri inceleme gerektirir.

Örnek alma koşulları sonucu etkiler; damar yolundan sıvı giden koldan alınan örnek yanıltıcıdır.

Hemoliz olmuş örnekte potasyum yükselir; bu, kan sayımı dışındaki testleri de bozar.

Sonuçlar her zaman klinik tabloyla birlikte yorumlanmalıdır; tek bir değere dayanarak karar verilmemelidir.

↑ Hoffman R ve ark., Hematology: Basic Principles and Practice, 8. baskı, 2023.