Latans
Latans (İng. latency; Lat. latere gizlenmek), bir uyarı ile yanıt arasındaki gecikme süresini ya da bir etkenin sessiz kaldığı dönemi anlatan terimdir.
Etimoloji
Latince latere (gizli kalmak) sözcüğünden türemiştir.
Klinik bağlam
Terim tıpta üç ayrı bağlamda kullanılır ve anlamları birbirinden farklıdır; bu çokanlamlılık karışıklığa yol açabilir.[1]
Elektrofizyolojide, uyarının verilmesi ile yanıtın kaydedilmesi arasındaki süreyi anlatır.
Sinir ileti çalışmalarında bu süre, sinir liflerinin miyelin kılıfının bütünlüğünü yansıtır.
Uzamış süre, miyelin hasarını; yanıt genliğinin azalması ise akson hasarını gösterir. Bu ayrım, periferik nöropati türlerinin sınıflandırılmasında temeldir.
Karpal tünel sendromunda medyan sinirin bilek düzeyindeki gecikmesinin uzaması, en erken elektrofizyolojik bulgudur.
Uyarılmış potansiyel çalışmalarında da aynı ilke geçerlidir; görsel uyarılmış potansiyelde gecikmenin uzaması, optik sinir iltihabı geçirilmiş olduğunu gösterir.
Bu bulgu, multipl skleroz tanısında sessiz lezyonların ortaya çıkarılmasını sağlar.
Enfeksiyon hastalıklarında ise terim, virüsün konakta sessiz kaldığı dönemi anlatır.
Bu durumda virüs çoğalmaz, ancak genetik materyali hücrede varlığını sürdürür ve bağışıklık sisteminden gizlenir.
Herpes virüsleri bu davranışın tipik örneğidir; suçiçeği virüsü duyu sinir düğümlerinde yıllarca sessiz kalır.
Bağışıklık zayıfladığında yeniden etkinleşerek zona tablosuna yol açar; bu düzenek, hastalığın neden ileri yaşta ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde görüldüğünü açıklar.
HIV enfeksiyonunda sessiz kalan virüs havuzu, tedavinin hastalığı ortadan kaldırmasını engeller.
Bu nedenle etkili tedaviye karşın ilaçların kesilmesi, virüsün geri dönmesine yol açar; bu, tedavinin ömür boyu sürmesinin nedenidir.
Tüberkülozda latent enfeksiyon ayrı bir kavramdır; kişi enfekte olmuştur ancak hastalık gelişmemiştir.
Bu kişiler bulaştırıcı değildir; ancak yaşamları boyunca hastalanma riski taşırlar.
Bağışıklığı baskılayan tedaviler öncesinde bu durumun taranması zorunludur; koruyucu tedavi verilmelidir.
Bu adımın atlanması, ağır ve yaygın hastalık tablolarına yol açar; sık karşılaşılan ciddi bir hatadır.
Üçüncü bağlamda terim, hastalık ile ona yol açan etken arasındaki süreyi anlatır.
Asbest teması ile mezotelyoma arasındaki onlarca yıllık süre bu anlamda kullanılır; bu gecikme, mesleki hastalıkların tanınmasını güçleştirir.
Radyasyona bağlı ikincil kanserlerde de benzer uzun bir dönem söz konusudur.
Eş anlamlılar
- Gecikme süresi
- Sessiz dönem
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Ropper AH ve ark., Adams and Victor's Principles of Neurology, 12. baskı, 2023.