Melanin

Melanin (İng. melanin; Yun. melas siyah), deri, saç ve gözde bulunan, rengi belirleyen ve mor ötesi ışınlara karşı koruma sağlayan pigmenttir.

Etimoloji

Yunanca melas (siyah) sözcüğünden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Pigment, epidermisin taban tabakasındaki melanositlerde tirozinden başlayan bir dizi tepkimeyle üretilir; anahtar enzim tirozinazdır. Üretilen pigment, keratinositlere aktarılır ve hücre çekirdeğinin üzerinde şapka biçiminde bir örtü oluşturarak DNA'yı ışın hasarından korur. İki tipi vardır: kahverengi siyah ökumelanin ve kırmızı sarı feomelanin. Deri rengi farkı, melanosit sayısından değil, üretilen pigmentin miktarı ve türünden kaynaklanır; bu, kavramın en sık yanlış bilinen yönüdür.

Koruyucu işlevin klinik karşılığı doğrudandır. Açık tenli ve feomelanin baskın kişilerde koruma zayıftır; güneş yanığı kolay gelişir, deri kanseri riski belirgin biçimde yüksektir. Albinizmde pigment üretimi kalıtsal olarak bozulmuştur; bu kişilerde çocukluktan başlayan güneş koruması yaşamsaldır ve deri kanseri, güneşi yoğun alan bölgelerde önde gelen ölüm nedenidir. Buna karşın koyu tenli kişilerde D vitamini sentezi için daha uzun güneş maruziyeti gerekir; bu nedenle bu grupta eksiklik daha sıktır.

Pigment artışıyla giden tablolar sık karşılaşılan yakınmalardır. Melazma, hormonal etkenler ve güneşle tetiklenir; gebelikte ve doğum kontrol hapı kullananlarda görülür. İltihap sonrası koyulaşma, akne ve egzama gibi tabloların ardından özellikle koyu tenli kişilerde belirgindir. Yaygın koyulaşma ise sistemik hastalık belirtisi olabilir; birincil böbrek üstü yetmezliğinde deri kıvrımlarında, yara izlerinde ve ağız mukozasında koyulaşma görülür ve bu bulgu tanıya götüren en değerli ipuçlarındandır. Hemokromatoz ve bazı ilaçlar da benzer değişiklik yapar.

Pigment kaybı da tanısal değer taşır. Vitiligoda melanositler otoimmün süreçle yok olur; keskin sınırlı beyaz alanlar oluşur ve tiroid hastalıkları ile diğer otoimmün tablolar eşlik edebilir. Klinik açıdan en kritik konu, pigmentli lezyonların değerlendirilmesidir; asimetri, düzensiz kenar, renk çeşitliliği, büyüme ve değişim melanom uyarısıdır. Koyu tenli kişilerde melanom, avuç içi, ayak tabanı ve tırnak yataklarında gelişme eğilimindedir; bu bölgelerin muayenede atlanması tanı gecikmesinin bilinen nedenidir.

Eş anlamlılar

• Deri pigmenti

İlgili terimler

• Melanom
• Albinizm
• Vitiligo
• Mor ötesi ışın
• Güneş koruyucu