Melanom
Melanom (İng. melanoma; Yun. melas, kara), melanosit hücrelerinden köken alan kötü huylu tümördür.
Etimoloji
Yunanca melas (kara) sözcüğünden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Deri kanserleri arasında en seyrek görülenlerdendir; ancak deri kanserine bağlı ölümlerin büyük bölümünden sorumludur. Bu orantısızlık, erken tanının önemini belirler.[1]
Risk etkenleri açık ten, çil, açık renk göz ve saç, çok sayıda ben, atipik benler, güneş yanığı öyküsü, aralıklı yoğun güneş maruziyeti, solaryum kullanımı, aile öyküsü ve bağışıklık baskılanmasıdır.
Değerlendirmede asimetri, düzensiz kenar, renk değişkenliği, çap artışı ve zaman içinde değişim ölçütleri kullanılır. Bunlar arasında değişim, en değerli tek bulgudur.
Ayrıca çirkin ördek yavrusu belirtisi kullanılır: kişinin diğer benlerinden belirgin biçimde farklı görünen lezyon, kuşku uyandırmalıdır.
En önemli klinik tuzak, amelanotik melanomdur. Renk içermeyen, pembe ya da et renginde bir lezyon olarak ortaya çıkar; iyi huylu sanılır ve tanı gecikir.
İkinci tuzak, akral ve mukozal yerleşimlerdir. Tırnak altındaki uzunlamasına koyu bant, avuç içi ve ayak tabanı lezyonları, koyu tenli bireylerde en sık görülen biçimdir. Tırnak kıvrımına taşan pigmentasyon — Hutchinson belirtisi — uyarıcıdır. Bu bölgelerin muayenede atlanması, tanı gecikmesinin başlıca nedenidir.
Göz ve mukoza yerleşimli biçimler de bulunur; bunlar güneşle ilişkili değildir ve farklı genetik özellikler taşır.
Tanıda dermoskopi ve biyopsi kullanılır. Kuşkulu lezyonda tam kalınlıkta eksizyonel biyopsi tercih edilir; yüzeysel tıraşlama biyopsisi tümör kalınlığının ölçülmesini engelleyerek evrelemeyi bozar. Bu, alanın en önemli teknik hatasıdır.
Tümör kalınlığı — Breslow kalınlığı — en güçlü gidiş göstergesidir; ülserasyon ve mitoz oranı da değerlendirilir.
Sentinel lenf düğümü biyopsisi, belirli kalınlık üzerindeki tümörlerde evreleme amacıyla uygulanır ve tedavi kararını etkiler.
Tedavide cerrahi çıkarım temeldir; kalınlığa göre belirlenen güvenlik sınırlarıyla yapılır.
İleri evre hastalıkta yaklaşım köklü biçimde değişmiştir. Bağışıklık tedavisi — bağışıklık kontrol noktası engelleyicileri — ve BRAF gen değişikliği taşıyan tümörlerde hedefe yönelik ilaçlar, daha önce çok kısa olan yaşam süresini belirgin biçimde uzatmıştır.
Bu tedavilerin yan etkileri bağışıklık aracılıdır: kolit, hepatit, pnömonit, deri döküntüleri ve endokrin bozukluklar. Erken tanınmaları ve kortikosteroid ile tedavi edilmeleri gerekir.
Korunmada güneşin dik geldiği saatlerden kaçınma, koruyucu giysi, güneş koruyucu kullanımı ve solaryumdan uzak durma etkilidir; riskli bireylerde düzenli deri muayenesi önerilir.
Eş anlamlılar
- Malign melanom
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Kang S ve ark. (ed.), Fitzpatrick's Dermatology, 9. baskı, 2019.