Merkezî sinir sistemi enfeksiyonları
Merkezî sinir sistemi enfeksiyonları (İng. central nervous system infections), beyin, omurilik ve bunları saran zarların enfeksiyonlarını kapsayan hastalık grubudur.
Etimoloji
Türkçe tanımlayıcı bir terimdir; kapsadığı tabloların adları Yunanca ve Latince köklerden gelir.
Klinik bağlam
Grup, tutulan yapıya göre ayrılır: zarların iltihabı menenjit, beyin dokusunun iltihabı ensefalit, sınırlı iltihap odağı ise apse olarak adlandırılır.[1]
Bu ayrım, klinik tabloyu belirler ve tanısal yaklaşımı yönlendirir.
Menenjitte ateş, baş ağrısı ve ense sertliği öndedir; bilinç genellikle korunur.
Ensefalitte ise bilinç değişikliği, davranış bozukluğu ve nöbet baskındır; bu ayrım en önemli klinik ipucudur.
Uygulamada iki tablo sıklıkla birlikte bulunur ve meningoensefalit olarak adlandırılır.
Etkenler yaşa ve bağışıklık durumuna göre değişir; bu değişkenlik başlangıç tedavisini belirler.
Erişkinde bakteriyel menenjitin en sık etkenleri Streptococcus pneumoniae ve Neisseria meningitidistir.
İleri yaş, gebelik ve bağışıklık baskılanmasında Listeria monocytogenes eklenir; bu etken, standart tedaviye ek ilaç gerektirir.
Bu ayrımın atlanması, ölümcül bir tedavi eksikliğidir.
Viral ensefalitte herpes simpleks virüsü en önemli etkendir; tedavi edilebilir olması nedeniyle kuşkulanıldığında beklemeden antiviral başlanır.
Bu tabloda şakak lobu tutulumu tipiktir; koku ve davranış değişiklikleri erken bulgu olabilir.
Tüberküloz menenjiti sinsi seyreder; haftalar süren baş ağrısı, kişilik değişikliği ve kafa çifti tutulumu görülür.
Bu sinsilik, tanı gecikmesinin başlıca nedenidir ve kalıcı hasara yol açar.
Tanıda temel yöntem beyin omurilik sıvısı incelemesidir; hücre sayısı, protein ve şeker düzeyleri etken grubunu ayırt eder.
Bakteriyel tabloda nötrofil ağırlıklı hücre artışı ve şekerin düşmesi tipiktir; viral tabloda lenfosit baskındır ve şeker korunur.
Tüberkülozda ise lenfosit artışı, çok yüksek protein ve düşük şeker birlikteliği görülür.
Girişim öncesi görüntüleme, yalnızca belirli risk durumlarında gereklidir; bilinç bozukluğu, odak nörolojik bulgu, nöbet ve bağışıklık baskılanması bu grubu oluşturur.
En kritik uygulama kuralı burada ortaya çıkar: görüntüleme ya da girişim beklenirken antibiyotik geciktirilmemelidir.
Kan kültürü alındıktan sonra tedavi hemen başlatılır; her saatlik gecikme ölüm oranını artırır.
Erişkin bakteriyel menenjitte, antibiyotikten hemen önce ya da onunla birlikte kortikosteroid verilmesi işitme kaybı ve nörolojik hasarı azaltır.
Bu zamanlama kritiktir; antibiyotikten sonra verilmesi yararı ortadan kaldırır.
Beyin apsesinde tedavi, antibiyotik ve genellikle cerrahi boşaltmanın birleşimidir.
Temaslılara koruyucu tedavi verilmesi, meningokok enfeksiyonunda zorunludur.
Eş anlamlılar
- Santral sinir sistemi enfeksiyonları
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Bennett JE ve ark. (ed.), Mandell, Douglas, and Bennett's Principles and Practice of Infectious Diseases, 9. baskı, 2020.