Beyin apsesi

Beyin apsesi (İng. brain abscess), beyin dokusu içinde kapsülle çevrili iltihabi sıvı birikimidir.

Etimoloji

Türkçe beyin sözcüğü ile Latince abscessus (ayrılma, birikme) kökünden gelen apse teriminin birleşimidir.

Klinik bağlam

Enfeksiyon üç yolla yerleşir: komşuluk yoluyla yayılım, kan yoluyla yayılım ve doğrudan yerleşim. Bu yollar, hem etkeni hem apsenin yerini belirler.

Komşuluk yoluyla yayılımda kaynak orta kulak, mastoidit, sinüzit ya da diş enfeksiyonudur; apse çoğunlukla tek ve kaynağa komşu bölgede yerleşir.

Kan yoluyla yayılımda kaynak akciğer enfeksiyonları, enfektif endokardit ve sağdan sola şant oluşturan doğuştan kalp hastalıklarıdır; bu durumda apseler çok sayıda ve iki yarımkürede olabilir.

Doğrudan yerleşim, kafa travması ve nöroşirürjik girişimler sonrasında görülür.

Etkenler kaynağa göre değişir; sıklıkla karışık florayla — streptokoklar ve anaeroplar — karşılaşılır. Bağışıklığı baskılanmış hastalarda toksoplazmoz, mantarlar ve mikobakteriler öne çıkar.

Klasik üçlü baş ağrısı, ateş ve odaksal nörolojik bulgudur; ancak bu üçlü hastaların azında birlikte bulunur. Bu nedenle ateşin bulunmaması tanıyı dışlamaz. Bu tuzak, tanı gecikmesinin başlıca nedenidir.

En sık ve en erken bulgu baş ağrısıdır; giderek şiddetlenen ve alışılmadık nitelikte bir baş ağrısı uyarıcı olmalıdır. Nöbet, bilinç değişikliği ve kusma eklenebilir.

Görüntülemede halka biçiminde boyanan lezyon görülür. Ayırıcı tanıda tümör, metastaz, toksoplazmoz ve lenfoma yer alır. Difüzyon ağırlıklı manyetik rezonans, apseyi tümörden ayırt etmede değerlidir; apsede difüzyon kısıtlaması belirgindir.

Alanın en kritik güvenlik kuralı, lomber ponksiyondan kaçınılmasıdır. Kitle etkisi bulunan hastada ponksiyon herniasyona yol açar; ayrıca beyin omurilik sıvısı incelemesi tanıya katkı sağlamaz. Kuşku varlığında önce görüntüleme yapılmalıdır.

Tedavi, uzun süreli damar içi antibiyotik ve seçilmiş olgularda cerrahi boşaltmayı içerir. Antibiyotik seçimi, kan-beyin engelini geçebilme özelliğine göre yapılır; metronidazol anaeroplara karşı ve iyi geçiş sağladığından şemalarda yer alır.

Cerrahi hem tanısal hem tedavi edicidir; etkenin belirlenmesi tedavinin daraltılmasını sağlar. Küçük apselerde ve derin yerleşimlerde tıbbi tedavi denenebilir.

Kaynağın araştırılması ve giderilmesi zorunludur; kulak, sinüs, diş ve kalp değerlendirmesi yapılmalıdır. Kaynak denetlenmediğinde yineleme kaçınılmazdır.

Kortikosteroid kullanımı, yalnızca belirgin ödem ve kitle etkisi varlığında ve sınırlı süreyle uygulanır; antibiyotik geçişini azaltabileceğinden ayrım gözetmeden verilmez.

Nöbet riski nedeniyle antiepileptik tedavi sıklıkla eklenir; izlem uzun sürelidir.

Eş anlamlılar

• Serebral apse

İlgili terimler

• Menenjit
• Mastoidit
• Enfektif endokardit
• Kafa içi basınç artışı
• Nöbet