Kafa içi basınç artışı
Kafa içi basınç artışı (İng. raised intracranial pressure), kafatası içindeki basıncın normal sınırların üzerine çıkmasıdır.
Etimoloji
Türkçe kafa içi terimi ile basınç artışı ifadesinin birleşimidir.
Klinik bağlam
Kafatası sert ve hacmi sabit bir kutudur; içinde beyin dokusu, kan ve beyin omurilik sıvısı bulunur. Bunlardan birinin hacmi arttığında, diğerleri belirli bir noktaya dek yer açarak basıncı sabit tutar. Bu tampon kapasitesi tükendiğinde basınç hızla ve doğrusal olmayan biçimde yükselir; bu ilke, klinik kötüleşmenin neden ani göründüğünü açıklar.[1]
Nedenler arasında travmatik beyin hasarı, kanamalar, inme sonrası ödem, tümörler, hidrosefali, merkezî sinir sistemi enfeksiyonları, karaciğer yetmezliğine bağlı beyin ödemi ve idiyopatik kafa içi basınç artışı sayılır.
Beyin kan akımı, ortalama arter basıncı ile kafa içi basınç arasındaki farka bağlıdır. Basınç yükseldiğinde bu fark daralır ve beyin iskemisi gelişir. Bu nedenle yönetimde yalnızca basıncı düşürmek değil, yeterli beyin kanlanma basıncını korumak da hedeflenir.
Belirtiler baş ağrısı, bulantı, kusma, bilinç değişikliği ve görme bulanıklığıdır. Baş ağrısının sabahları ve öne eğilmekle artması tipiktir. Papilödem, göz dibi incelemesinde saptanır. Altıncı kafa çifti felcine bağlı çift görme, lokalize edici değeri olmayan bir bulgudur.
Cushing yanıtı — yükselen kan basıncı, yavaşlayan nabız ve düzensiz solunum — geç ve tehlikeli bir bulgudur. Bu üçlü ortaya çıktığında herniasyon süreci başlamıştır; hemen girişim gerekir. Bu bulgunun beklenmesi, en ciddi klinik hatalardandır.
Herniasyon biçimleri arasında unkal herniasyon en tanınmışıdır; aynı taraf gözbebeğinin genişlemesi ve ışığa tepkisizliği erken uyarıdır. Tonsiller herniasyon, solunum durmasına yol açar.
Bu nedenle basınç artışı kuşkusunda lomber ponksiyon öncesi görüntüleme gerekir; sıvının aniden boşalması herniasyonu tetikleyebilir. Bu, temel bir güvenlik kuralıdır. Buna karşılık idiyopatik kafa içi basınç artışında ponksiyon hem tanısal hem tedavi edicidir; ayrım görüntülemeyle yapılır.
Yönetimde basamaklı yaklaşım uygulanır: yatak başının yükseltilmesi, boynun düz tutularak toplardamar dönüşünün engellenmemesi, ateşin önlenmesi, ağrı ve huzursuzluğun giderilmesi, nöbetin denetimi, uygun sedasyon ve normal kan şekerinin sağlanması. Bu basit önlemler, sıklıkla ihmal edilmelerine karşın belirgin etkilidir.
İleri basamaklarda ozmotik tedavi kullanılır; hipertonik salin ve mannitol seçenekleri vardır. Aşırı hiperventilasyon, damar büzülmesi yoluyla basıncı düşürür ancak beyin kanlanmasını bozar; bu nedenle yalnızca kısa süreli kurtarma önlemi olarak uygulanır. Sürekli hiperventilasyon zararlıdır ve gidişi kötüleştirir.
Kortikosteroid kullanımı yalnızca tümör çevresindeki ödemde yararlıdır; travmatik beyin hasarında zararlı bulunmuştur ve kullanılmaz. Bu karşıtlık, alanın en önemli klinik ayrımlarındandır.
Dirençli olgularda beyin omurilik sıvısının boşaltılması, ameliyatla kafatasının bir bölümünün kaldırılması ve derin sedasyon uygulanır.
İzlemde basınç ölçüm araçları, nörolojik muayene ve görüntüleme birlikte kullanılır.
Eş anlamlılar
- İntrakraniyal hipertansiyon
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Vincent JL ve ark. (ed.), Textbook of Critical Care, 8. baskı, 2023.