Metilen mavisi

Metilen mavisi (İng. methylene blue), methemoglobinemi tedavisinde kullanılan ve çeşitli klinik alanlarda yer bulan boyar maddedir.

Etimoloji

Kimyasal yapısı ve mavi rengiyle adlandırılmıştır.

Klinik bağlam

Madde, NADPH bağımlı redüktaz aracılığıyla lökometilen maviye indirgenir; bu biçim, methemoglobindeki yükseltgenmiş demiri normal duruma çevirerek hemoglobinin yeniden oksijen bağlayabilmesini sağlar. Bu düzenek, methemoglobinemide neden birinci seçenek olduğunu açıklar.

Methemoglobinemi; lokal anesteziklerden prilokain ve benzokain, dapson, nitratlar, nitritler, sülfonamidler ve bazı boyalarla ortaya çıkar. Klinik olarak hasta siyanotiktir ancak oksijen tedavisine yanıt vermez; satürasyon karakteristik biçimde belirli bir değere sıkışır ve gerçek oksijenlenmeyi yansıtmaz. Kan koyu çikolata renginde görünür. Kesin tanı ko-oksimetre ile konur; standart nabız oksimetresi ve kan gazında hesaplanan satürasyon yanıltıcıdır.

Tedavide en önemli güvenlik kuralı, glukoz-6-fosfat dehidrogenaz eksikliği bulunan hastalarda ilacın kullanılmamasıdır. Bu kişilerde NADPH üretimi yetersiz olduğundan ilaç indirgenemez; yükseltgeyici etkisi baskın hâle gelir ve ağır hemoliz ile tablonun kötüleşmesine yol açar. Bu grupta alternatif tedaviler — askorbik asit, kan değişimi ve hiperbarik oksijen tedavisi — değerlendirilir.

Bir diğer kritik etkileşim serotonerjik ilaçlarladır. Metilen mavisi güçlü bir monoamin oksidaz inhibitörüdür; serotonin geri alım inhibitörleri ve diğer serotonerjik ajanlarla birlikte kullanıldığında serotonin sendromuna yol açabilir. Bu bilginin bilinmemesi, cerrahi sırasında görülen açıklanamayan ajitasyon, hipertermi ve nöromüsküler bulguların yanlış yorumlanmasına neden olur.

Diğer kullanım alanları arasında vazoplejik sendrom yer alır: kalp cerrahisi ve sepsis sonrası gelişen, vazopressörlere dirençli damar genişlemesinde nitrik oksit-guanilat siklaz yolağını engelleyerek damar tonusunu artırır. Bu kullanım, dirençli olgularda seçenek olarak değerlendirilir.

Ayrıca cerrahide doku ve yapıların boyanmasında, paratiroit ve sentinel lenf bezinin belirlenmesinde, fistül ve kaçak araştırmalarında kullanılır. Ürolojide idrar yolu bütünlüğünün değerlendirilmesinde uygulanır. İfosfamide bağlı ensefalopatide de kullanıldığı bildirilmiştir.

Yan etkileri arasında bulantı, karın ağrısı, baş ağrısı, terleme, hipertansiyon ve yüksek dozlarda paradoksal methemoglobinemi bulunur. Uygulama sonrası deri, mukoza ve idrar mavi-yeşil renk alır; bu beklenen bir etkidir ve hastaya önceden anlatılmalıdır.

Klinik açıdan önemli bir izlem sorunu, boyanın nabız oksimetresi okumasını bozmasıdır: uygulamadan sonra satürasyon yanlış biçimde düşük ölçülür. Bu geçici etkinin bilinmemesi, gereksiz oksijen artırımına ve hatalı tanısal kararlara yol açar. Aynı biçimde bazı kolorimetrik laboratuvar ölçümlerini de etkiler.

Gebelikte kullanımından kaçınılır; amniyon içine uygulanmasının fetal bağırsak atrezisiyle ilişkilendirildiği bildirilmiştir.

Eş anlamlılar

• Metiltiyoninyum klorür

İlgili terimler

• Methemoglobinemi
• Lokal anestezik
• Serotonin
• Satürasyon
• Hemoliz