Paratiroit
Paratiroit (İng. parathyroid), tiroit bezinin arkasında yer alan ve kalsiyum dengesini düzenleyen küçük iç salgı bezleridir.
Etimoloji
Yunanca para (yanında) ön eki ile tiroit teriminin birleşimidir.
Klinik bağlam
Genellikle dört adettir ve tiroit lobların arka yüzünde bulunur; ancak sayı ve yerleşim değişkenlik gösterir. Bu değişkenlik, cerrahi açıdan önem taşır.[1]
Bezler paratiroit hormonu salgılar. Hormon, kemikten kalsiyum salınımını artırır, böbrekten kalsiyum geri emilimini yükseltir, fosfat atılımını artırır ve D vitamininin etkin biçime dönüşümünü uyarır.
Bu dört etki, hormonun kandaki kalsiyumu yükseltirken fosfatı düşürmesini açıklar; bu örüntü, tanısal açıdan belirleyicidir.
Salgı, kandaki serbest kalsiyum düzeyiyle doğrudan düzenlenir; bezlerdeki kalsiyum algılayıcı almaç bu geri bildirimi sağlar.
Birincil hiperparatiroidi, bezlerden birinin aşırı hormon üretmesiyle gelişir. Kanda kalsiyum yüksek, fosfat düşük ve hormon uygunsuz biçimde yüksek ya da normal bulunur.
Günümüzde çoğu olgu belirtisizdir ve rastlantısal saptanır. Belirti verdiğinde böbrek taşı, kemik ağrıları, karın yakınmaları ve ruhsal değişiklikler görülür.
İkincil hiperparatiroidi, kronik böbrek hastalığı ve D vitamini eksikliğinde ortaya çıkar; burada kalsiyum düşük ya da normaldir ve hormon artışı uyum yanıtıdır. Bu ayrım, tedavi yaklaşımını tümüyle değiştirir.
Ailevi hipokalsiürik hiperkalsemi, birincil hiperparatiroidiyi taklit eden kalıtsal bir durumdur; ayrım idrarda kalsiyum atılımının ölçülmesiyle yapılır. Bu ayrımın atlanması, gereksiz boyun cerrahisine yol açar.
Hipoparatiroidi, en sık tiroidektomi sonrası gelişir. Kalsiyum düşer, fosfat yükselir ve hormon düşük bulunur.
Belirtiler ağız çevresinde ve parmaklarda uyuşma, kas kramplarında artış, laringospazm ve ağır olgularda tetani ile nöbettir. Chvostek ve Trousseau bulguları muayenede aranır.
Bu nedenle tiroit ameliyatı sonrası kalsiyum izlemi zorunludur; erken dönemde hormon ölçümü, riskli hastaları belirlemede yararlıdır.
Hipomagnezemi, hormon salınımını ve etkisini bozarak dirençli hipokalsemiye yol açar; magnezyum düzeltilmeden kalsiyum düzelmez. Bu, sık gözden kaçan bir bağlantıdır.
Lityum kullanımı, algılayıcı almacın duyarlılığını değiştirerek kalsiyum yüksekliğine yol açabilir; açıklanamayan hiperkalsemide sorgulanmalıdır.
Cerrahide bezlerin korunması, ameliyat sırasında görsel olarak tanınması ve kanlanmasının bozulmaması esastır.
Eş anlamlılar
- Paratiroit bezleri
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Melmed S ve ark. (ed.), Williams Textbook of Endocrinology, 14. baskı, 2019.