Nabız oksimetresi
Nabız oksimetresi (İng. pulse oximeter; Lat. pulsus "vuruş" + oxygenium "oksijen" + Yun. metron "ölçü"), arteriyel kandaki hemoglobinin oksijenle doygunluğunu (SpO₂), nabızla eşzamanlı atımsal sinyali kullanarak deriden invazif olmayan biçimde ölçen cihazdır; iki dalga boyunda ışığın dokudan geçişine ya da yansımasına dayanır.
Etimoloji
Latince pulsus (vuruş, atım; pellere "itmek" fiilinden) sözcüğünün Arapça nabḍ üzerinden Türkçeleşmiş karşılığı "nabız" ile oxygenium (oksijen) ve Yunanca metron (ölçü) sözcüklerinden oluşur. Modern nabız oksimetresi 1974'te Japon mühendis Takuo Aoyagi'nin atımsal sinyali kullanma buluşuyla doğmuştur.
Klinik bağlam
Cihazın ilkesi, oksihemoglobin ile deoksihemoglobinin kırmızı (660 nm) ve kızılötesi (940 nm) ışığı farklı oranlarda soğurmasıdır (Beer-Lambert yasası): parmak ucu, kulak memesi ya da alına yerleştirilen probdaki fotodetektör iki dalga boyundaki soğurmayı ölçer; yalnızca atımsal (pulsatil) bileşenin analiz edilmesi, ölçümün venöz kan ve dokulardan bağımsız olarak arteriyel kanı yansıtmasını sağlar ve eş zamanlı nabız dalgası (pletismografi) elde edilir. SpO₂, arter kan gazında ölçülen gerçek arteriyel satürasyonun (SaO₂) tahminidir; modern cihazlarda %70–100 aralığında doğruluk ±%2–3'tür ve daha düşük satürasyonlarda güvenilirlik azalır.[1] Ameliyathane, yoğun bakım, acil servis ve servis izleminde standart monitörizasyonun "beşinci vital bulgu" olarak yerleşik bileşenidir; hipokseminin erken saptanmasını sağlayarak anestezi güvenliğini dönüştürmüştür. Sınırlılıklarının bilinmesi güvenli kullanım için zorunludur: karboksihemoglobin cihaz tarafından oksihemoglobin gibi okunduğundan karbonmonoksit zehirlenmesinde SpO₂ yanıltıcı biçimde normal görünür; methemoglobinemi değerleri %85 civarına sabitler; her iki durum ko-oksimetri gerektirir. Düşük perfüzyon (şok, hipotermi, vazokonstriksiyon), hareket artefaktı, koyu oje ve yapay tırnaklar, ortam ışığı ve ağır anemi ölçümü bozar; intravenöz boyalar (metilen mavisi) geçici düşük okumaya yol açar. Ayrıca SpO₂, oksihemoglobin disosiyasyon eğrisinin düz bölümünde PaO₂'deki büyük düşüşleri geç yansıtır ve ventilasyon hakkında bilgi vermez; oksijen alan hastada normal SpO₂, gelişen hiperkapniyi gizleyebilir.[2] Koyu cilt pigmentasyonunda cihazların gerçek değerden yüksek okuyarak gizli hipoksemiyi atlayabildiği gösterilmiş; bu bulgu COVID-19 pandemisinde klinik sonuç farklarıyla ilişkilendirilerek cihaz standartlarının gözden geçirilmesine yol açmıştır.[3] Yenidoğanda kritik konjenital kalp hastalığı taraması, uyku apnesi değerlendirmesi ve evde kronik solunum hastalığı izlemi diğer yerleşik kullanım alanlarıdır.
Eş anlamlılar
- Pulse oksimetre
- Puls oksimetre
- Parmak tipi oksijen ölçer (halk arasında kullanım)
İlgili terimler
- Hipoksemi
- Arter kan gazı
- Oksihemoglobin disosiyasyon eğrisi
- Karbonmonoksit zehirlenmesi
- Methemoglobinemi
- Kapnografi
Kaynaklar
- ↑ Jubran A, Pulse oximetry, Critical Care, 2015.
- ↑ Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.
- ↑ Sjoding MW, Dickson RP, Iwashyna TJ ve ark., Racial Bias in Pulse Oximetry Measurement, New England Journal of Medicine, 2020.