Arter kan gazı
Arter kan gazı (İng. arterial blood gas, ABG), bir arterden alınan kan örneğinde pH, oksijen (PaO₂) ve karbondioksit (PaCO₂) parsiyel basınçları ile hesaplanan bikarbonat, baz açığı-fazlası ve oksijen satürasyonunun ölçülmesidir; solunum işlevinin ve asit-baz dengesinin değerlendirilmesinde temel laboratuvar incelemesidir.
Etimoloji
Latince arteria (Yun. artēria; aēr "hava" + tērein "tutmak", antik dönemde arterlerin hava taşıdığı inancından) ile Felemenkçe gas (Yun. chaos "boşluk" sözcüğünden J. B. van Helmont'un türetmesi) sözcüklerinden oluşur.
Klinik bağlam
Örnek çoğunlukla radial arterden, kolateral dolaşımın yeterliliği gerektiğinde Allen testiyle değerlendirilerek alınır; yoğun bakımda arteriyel kateter tekrarlayan örneklemeye olanak tanır. Femoral ve brakiyal arterler alternatif bölgelerdir; örneğin heparinli enjektörle alınması, hava kabarcığından arındırılması ve hızla çalışılması ölçüm doğruluğu için gereklidir. Temel parametreler pH (7,35–7,45), PaCO₂ (35–45 mmHg), PaO₂ (deniz seviyesinde 80–100 mmHg), bikarbonat (22–26 mEq/L) ve baz açığıdır; modern cihazlar ko-oksimetriyle karboksihemoglobin ve methemoglobini, ayrıca laktat, glukoz ve elektrolitleri de ölçer.[1] Yorumlama sistematik bir yaklaşımla yapılır: önce pH ile asidemi-alkalemi ayrımı, ardından PaCO₂ ve bikarbonat ile birincil bozukluğun solunumsal (respiratuvar asidoz, respiratuvar alkaloz) ya da metabolik (metabolik asidoz, metabolik alkaloz) olduğunun belirlenmesi, kompanzasyonun öngörülen sınırlar içinde olup olmadığının denetlenmesi ve metabolik asidozda anyon açığının hesaplanması; öngörülen kompanzasyondan sapma karma bozuklukları gösterir.[2] Oksijenasyonun değerlendirilmesinde PaO₂ tek başına değil verilen oksijenle birlikte yorumlanır: PaO₂/FiO₂ oranı akut solunum sıkıntısı sendromunun tanım ve ağırlık ölçütüdür; alveoler-arteriyel oksijen gradyanı hipokseminin mekanizmasını (hipoventilasyon ile ventilasyon-perfüzyon uyumsuzluğu ve şant ayrımı) aydınlatır. Nabız oksimetresi sürekli ve invazif olmayan izlem sağlamakla birlikte karbonmonoksit zehirlenmesi, methemoglobinemi, düşük perfüzyon ve ağır anemide yanıltıcı olabildiğinden kritik kararlar arter kan gazıyla doğrulanır; venöz kan gazı pH ve PaCO₂ için kabul edilebilir bir tarama alternatifi olsa da oksijenasyonu değerlendiremez.[3] İşlemin başlıca komplikasyonları ağrı, hematom, vazospazm, nadiren arter trombozu ve iskemi ile enfeksiyondur; antikoagülasyon altındaki hastalarda bası süresi uzatılır.
Eş anlamlılar
- AKG
- Kan gazı analizi
- ABG (İngilizce kısaltma)
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Loscalzo J, Fauci AS, Kasper DL ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, McGraw Hill, 2022.
- ↑ Berend K, de Vries APJ, Gans ROB, Physiological Approach to Assessment of Acid–Base Disturbances, New England Journal of Medicine, 2014.
- ↑ Kellum JA, Determinants of blood pH in health and disease, Critical Care, 2000.