Nikotinik asit
Nikotinik asit (İng. nicotinic acid), B3 vitamini biçimlerinden biri olup lipit düşürücü olarak da kullanılan bileşiktir.
Etimoloji
Nikotinin oksidasyonuyla elde edilmesinden dolayı bu adı almıştır; niasin olarak da bilinir ve tütündeki nikotinle işlevsel ilişkisi yoktur.
Klinik bağlam
Vitamin, hücrelerde enerji üretimi ve oksidasyon indirgenme tepkimelerinde görev alan koenzimlerin yapı taşıdır.[1] Eksikliğinde pellagra gelişir; dermatit, ishal ve demans üçlüsüyle tanımlanır ve tedavi edilmediğinde ölümle sonuçlanır. Deri bulguları güneş gören bölgelerde belirgindir; boyunda kolye biçiminde dağılım klasik tanımlanmış bir bulgudur. Mısır ağırlıklı beslenme, alkol bağımlılığı, emilim bozuklukları ve izoniyazid kullanımı başlıca nedenlerdir.
Vücut, triptofan amino asidinden bir miktar üretim yapabilir; bu bilgi, belirli hastalıkların niçin eksiklik yaptığını açıklar. Karsinoid sendromda triptofan serotonin üretimine yönlendirilir ve pellagra gelişebilir. Hartnup hastalığında triptofan emilimi bozuktur ve benzer bulgular ortaya çıkar. Bu nedenle açıklanamayan deri döküntüsü, ishal ve bilişsel değişikliklerin birlikteliğinde bu tanı akla getirilmeli; tedaviye yanıtın hızlı olması tanısal değer taşır.
Farmakolojik dozlarda kullanıldığında lipit profili üzerinde belirgin etki gösterir; LDL kolesterolü ve trigliseritleri düşürür, HDL kolesterolü belirgin biçimde yükseltir. Bu etki uzun süre umut verici bulunmuş, ancak büyük ölçekli çalışmalarda statin tedavisine eklenmesinin kalp damar olaylarını azaltmadığı gösterilmiştir. Bu sonuç, HDL düzeyini yükseltmenin tek başına yararlı olmadığını ortaya koyan önemli bir örnektir ve ilacın bu endikasyondaki kullanımını büyük ölçüde sınırlandırmıştır.
Yan etkileri kullanımı güçleştirir. En sık görülen kızarma ve sıcak basması, prostaglandin aracılıdır ve asetilsalisilik asitle önceden verilmesiyle azaltılabilir; hastanın bu etkinin zararsız olduğunu bilmesi tedaviye uyumu artırır. Diğer yan etkiler kan şekerinde yükselme, ürik asit artışı ve gut atağı, karaciğer enzim yüksekliği ve akantozis nigrikanstır. Peptik ülser bulunan hastalarda dikkatli olunmalıdır. Bu nedenle günümüzde kullanımı, dirençli hipertrigliseridemi ve statin kullanamayan seçilmiş hastalarla sınırlıdır.
Eş anlamlılar
- Niasin
- B3 vitamini
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Brunton LL ve ark. (ed.), Goodman and Gilman's The Pharmacological Basis of Therapeutics, 14. baskı, 2023.