Amino asit

Amino asit (İng. amino acid), proteinlerin yapı taşı olan, amino ve karboksil grubu taşıyan organik bileşiktir.

Etimoloji

Amino grubu ile asit sözcüğünün birleşiminden oluşur.

İnsan proteinlerinin yapımında yirmi amino asit kullanılır; bunlar temel ve temel olmayan olarak ayrılır.^[1]

Temel amino asitler vücutta üretilemez; besinlerle alınmaları zorunludur.

Bu ayrım, beslenme yetersizliğinin neden protein sentezini bozduğunu açıklar.

Bazı amino asitler koşullu temel niteliktedir; ağır hastalık ve zorlanma dönemlerinde gereksinim artar.

Glutamin ve arginin bu gruptadır; kritik hastalarda tükenirler.

Amino asitler yalnızca protein yapımında kullanılmaz; birçok önemli molekülün öncüsüdür.

Triptofan serotonin ve melatonin, tirozin ise dopamin, adrenalin ve tiroit hormonlarının öncüsüdür.

Bu bağlantı, aynı molekülün hem beslenme hem sinir sistemi açısından önem taşımasını açıklar.

Fazla alınan amino asitler depolanmaz; azot grubu ayrılarak üre olarak atılır.

Bu nedenle protein yıkımı, kan üre düzeyini yükseltir.

Sindirim sistemi kanamasında üre yükselmesi bu düzenekle açıklanır; kan bağırsakta sindirilerek emilir.

Bu bulgu, üst sindirim sistemi kanamasının tanısal ipuçlarından biridir.

Karaciğer yetmezliğinde üre döngüsü bozulur; amonyak birikir ve ensefalopati gelişir.

Bu nedenle karaciğer hastasında protein alımı eskiden kısıtlanırdı.

Ancak bu uygulama terk edilmiştir; kısıtlama kas kaybını artırarak durumu kötüleştirir.

Bu değişiklik, alanın önemli bir güncellemesidir.

Kalıtsal metabolizma hastalıkları, belirli amino asitlerin yıkımındaki enzim eksikliklerine dayanır.

Fenilketonüri bunun klasik örneğidir; fenilalanin birikerek beyin gelişimini bozar.

Bu hastalık, yenidoğan taramasıyla erken saptandığında beslenme düzenlemesiyle önlenebilir.

Bu tarama, koruyucu tıbbın en başarılı uygulamalarından biridir.

Akçaağaç şurubu idrarı hastalığı ve homosistinüri diğer örneklerdir.

Homosistinüride mercek yer değiştirmesi aşağı yöndedir; bu ayrım Marfan sendromundan ayırt ettirir.

Böbrek yetmezliğinde protein alımının ölçülü ayarlanması gerekir; aşırı kısıtlama beslenme yetersizliğine yol açar.

Dallı zincirli amino asitler, kas metabolizmasında özel yer tutar.

Beslenme desteğinde, protein miktarı vücut ağırlığına göre hesaplanır.