Enzim

Enzim (İng. enzyme; Yun. en içinde, zyme maya), biyokimyasal tepkimeleri hızlandıran protein yapılı katalizördür.

Etimoloji

Yunanca en (içinde) ve zyme (maya) sözcüklerinden türetilmiştir.

Enzimler, tepkimenin gerçekleşmesi için gereken enerji engelini düşürerek hızı artırır; kendileri tüketilmez.^[1]

Etki, aktif bölgeye özgül biçimde bağlanan substratlarla sınırlıdır; bu seçicilik metabolizmanın düzenli işlemesini sağlar.

Birçok enzim, işlev görebilmek için vitamin kökenli yardımcı öğelere gereksinim duyar.

Bu bağımlılık, vitamin eksikliklerinin neden yaygın metabolik sonuçlar doğurduğunu açıklar.

Nitekim tiyamin eksikliğinde enerji üretim yolağı bu düzeyde tıkanır.

Enzim etkinliği pH, ısı ve iyon dengesine duyarlıdır; bu duyarlılık, asidoz ve ateşin metabolik etkilerini açıklar.

Klinik uygulamada enzimler üç bağlamda karşımıza çıkar.

Birincisi, doku hasarının göstergesi olarak kullanılmalarıdır.

Hücre zarı bozulduğunda hücre içi enzimler kana geçer; düzeyleri hasarın büyüklüğüyle ilişkilidir.

Karaciğer hasarında transaminazlar, kas hasarında kreatin kinaz, pankreas hasarında lipaz yükselir.

Ancak enzim yüksekliği hasarı gösterir, işlevi göstermez; bu ayrım son derece önemlidir.

Nitekim karaciğer enzimlerinin normal olması, karaciğer işlevinin iyi olduğu anlamına gelmez.

İleri sirozda enzimler normale yakın seyredebilir; işlev protrombin zamanı ve albümin ile değerlendirilir.

Bu tuzağın bilinmemesi, ağır hastalığın hafife alınmasına yol açar.

İkinci bağlam, enzimlerin ilaç hedefi olmasıdır.

Statinler kolesterol sentez enzimini, aspirin siklooksijenazı, anjiyotensin dönüştürücü enzim engelleyicileri ise adını taşıdığı enzimi bloke eder.

Bu ilaçların etkinliği ve yan etkileri, hedef enzimin vücuttaki dağılımıyla açıklanır.

Üçüncü bağlam, enzim eksikliklerine bağlı kalıtsal hastalıklardır.

Bu hastalıklarda ya ürün üretilemez ya da öncül madde birikerek zarar verir.

Fenilketonüri, glukoz-6-fosfat dehidrogenaz eksikliği ve lizozomal depo hastalıkları bu gruptadır.

Bazı hastalıklarda eksik enzimin dışarıdan verilmesi tedavi sağlar; pankreas yetmezliğinde enzim desteği buna örnektir.

Enzim düzeylerinin yorumu, klinik bağlam olmadan yanıltıcıdır.

Yüksek değerler her zaman hastalık, normal değerler her zaman sağlık anlamına gelmez.