Metabolizma

Metabolizma (İng. metabolism; Yun. metabole değişim), canlıda gerçekleşen tüm kimyasal tepkimelerin bütünüdür.

Etimoloji

Yunanca metabole (değişim, dönüşüm) sözcüğünden türetilmiştir.

Süreç iki kola ayrılır; yıkım tepkimeleri enerji üretir, yapım tepkimeleri enerji harcar.^[1]

Bu iki kol hormonlarla düzenlenir; insülin yapımı, glukagon ve kortizol yıkımı destekler.

Bazal metabolizma hızı, dinlenme durumundaki enerji harcamasını gösterir.

Bu hız ateş, travma, yanık ve ağır hastalıkta belirgin biçimde artar.

Bu artış, kritik hastada kas kaybının neden bu kadar hızlı olduğunu açıklar.

Enerji üretimi büyük ölçüde mitokondride gerçekleşir.

Oksijen varlığında bir molekül glukozdan çok sayıda ATP üretilir.

Oksijen yokluğunda ise yalnızca birkaç ATP elde edilir ve laktat birikir.

Bu verim farkı, iskeminin neden bu kadar hızlı hasar yarattığını açıklar.

Aynı düzenek, laktat yüksekliğinin doku oksijenlenmesindeki bozukluğu göstermesinin nedenidir.

Ancak laktat artışı yalnızca oksijen azlığına bağlı değildir.

Adrenalin salınımı ve karaciğer temizleme kapasitesinin azalması da katkıda bulunur.

Bu ayrım, klinik yorumun tek bir düzeneğe indirgenmemesi gerektiğini gösterir.

İlaç metabolizması, alanın önemli bir alt başlığıdır.

Karaciğerde iki fazlı bir süreçle ilaçlar suda çözünür hâle getirilir.

Sitokrom P450 sistemi, ilaç etkileşimlerinin büyük bölümünden sorumludur.

Enzim uyarıcı ilaçlar birlikte kullanılan ilacın etkisini azaltır; engelleyiciler ise artırır.

Bu bilgi, klinik uygulamada en sık başvurulan farmakoloji kavramlarındandır.

Kalıtsal metabolizma hastalıkları, belirli enzimlerin eksikliğine dayanır.

Bu hastalıklarda ya gerekli ürün üretilemez ya da öncül madde birikerek zarar verir.

Fenilketonüri, üre döngüsü bozuklukları ve lizozomal depo hastalıkları bu gruptadır.

Bu tabloların bir bölümü, yenidoğan taramasıyla erken saptanabilir ve önlenebilir.

Erişkinde açıklanamayan bilinç değişikliği, tekrarlayan kusma ve asidozda bu hastalıklar akla gelmelidir.

Bu olasılık sıklıkla göz ardı edilir; oysa erken tedavi hayat kurtarır.

Metabolik sendrom, farklı bir kavramdır ve kalp-damar riskini artıran bulgular kümesini anlatır.