Tiyamin

Tiyamin (İng. thiamine), B1 vitamini olarak da bilinen, karbonhidrat metabolizmasında görev alan suda çözünen vitamindir.

Etimoloji

Kükürt anlamındaki Yunanca theion kökü ile amin sözcüğünün birleşiminden türetilmiştir.

Vitamin, etkin biçimi olan tiyamin pirofosfata dönüştürülerek çalışır; birkaç anahtar enzimin yardımcı öğesidir.^[1]

Bu enzimler, piruvatın enerji döngüsüne girmesini sağlar; eksikliğinde şeker yıkımı bu noktada tıkanır.

Tıkanma sonucu piruvat laktata çevrilir; bu düzenek, eksiklikte görülen laktik asidozu açıklar.

Bu nedenle açıklanamayan laktat yüksekliği, eksikliği düşündüren değerli bir bulgudur.

Vücut deposu sınırlıdır ve haftalar içinde tükenir; bu kısalık, eksikliğin hızla gelişmesini açıklar.

Gereksinim, alınan karbonhidrat miktarıyla doğru orantılıdır; bu ilişki klinik açıdan belirleyicidir.

Nitekim şeker yüklenmesi, kalan depoyu hızla tüketerek eksikliği ortaya çıkarır ya da ağırlaştırır.

Bu nedenle riskli hastada şeker içeren sıvı verilmeden önce vitamin uygulanmalıdır.

Bu sıralama kuralı, önlenebilir kalıcı beyin hasarının önündeki tek engeldir ve ihlal edilmemelidir.

Eksiklik, tiamin eksikliği başlığı altında ayrıntılı olarak ele alınan tablolara yol açar.

Risk grupları arasında kronik alkol kullanımı, uzamış kusma, obezite cerrahisi sonrası, damar yoluyla beslenen hastalar ve diyaliz hastaları bulunur.

Kalp yetmezliği nedeniyle uzun süre kıvrım grubu idrar söktürücü kullananlarda da kayıp artar; bu ilişki sıklıkla gözden kaçar.

Ağır sepsis ve yoğun bakım hastalarında düzeyler düşük bulunmuştur.

Vitamin ayrıca laktat üretimini etkilediğinden, dirençli şoklu hastalarda tamamlayıcı tedavi olarak araştırılmıştır.

Bu alandaki kanıtlar tutarsızdır; rutin kullanım için yeterli veri bulunmamaktadır.

Uygulama açısından güvenli bir vitamindir; aşırı miktarı idrarla atılır.

Bu güvenlik profili, kuşku durumunda tedaviden kaçınmanın gereksiz olduğunu gösterir.

Nitekim ölçüm sonucu beklenmeden tedavi başlanması önerilir; testin sonucu geç gelir ve tedaviyi geciktirmemelidir.

Ağır olgularda damar içi ve yüksek doz uygulama gerekir; ağızdan alım emilim sınırı nedeniyle yetersiz kalır.

Magnezyum eksikliği birlikte bulunduğunda vitamin etkinliğini gösteremez; bu bağımlılık düzeltilmelidir.

Gıdalarda tam tahıl, baklagiller, et ve maya başlıca kaynaklardır.

Pişirme ve rafine işlemleri içeriği azaltır; çiğ balık ve bazı bitkilerdeki enzimler vitamini parçalar.

↑ Loscalzo J ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, 2022.