Ensefalopati
Ensefalopati (İng. encephalopathy; Yun. enkephalos, beyin + pathos, hastalık), beynin yaygın işlev bozukluğuyla seyreden durumları tanımlayan genel terimdir.
Etimoloji
Yunanca enkephalos (beyin) ve pathos (hastalık) sözcüklerinden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Terim, tek bir hastalığı değil; bilinç düzeyinde, dikkatte ve bilişsel işlevlerde yaygın bozulmayla giden bir tabloyu anlatır.[1]
Odaksal nörolojik bulguların bulunmaması, yapısal lezyonlardan ayırt etmede yol göstericidir; ancak bu ayrım mutlak değildir.
Metabolik nedenler en geniş grubu oluşturur: hipoglisemi, hiponatremi, üremi, karaciğer yetmezliği, hiperkapnik asidoz, tiroit işlev bozuklukları ve hiperkalsemi.
Bu grupta asteriksis sık görülür ve metabolik kökeni destekleyen değerli bir bulgudur.
Toksik nedenler arasında ilaçlar, alkol, karbon monoksit ve ağır metaller bulunur.
İlaçlar, en sık ve en kolay düzeltilebilir nedendir. Opioidler, sedatifler, antikolinerjik etkili ilaçlar ve gabapentinoidler sorumludur; böbrek işlevine göre doz ayarlanmaması en sık önlenebilir nedendir.
Enfeksiyöz nedenler ensefalit ve sistemik enfeksiyonlardır. Sepsis ilişkili ensefalopati, yaşlılarda tek bulgu olabilir.
Beslenme kaynaklı biçimlerden Wernicke ensefalopatisi öne çıkar; tiamin eksikliğine bağlıdır ve tedavi edilebilir.
Bu tabloda klasik üçlü çoğu hastada tam değildir; kuşku varlığında tiamin gecikmeden verilmelidir. Şeker içeren sıvıların tiaminden önce verilmesi tabloyu ağırlaştırır.
Hipertansif ensefalopati, kan basıncının özdüzenleme sınırlarını aşmasıyla gelişir; posterior geri dönüşlü ensefalopati bulguları görülür ve basıncın ölçülü düşürülmesiyle geri döner.
Otoimmün ensefalitler, giderek daha çok tanınan bir gruptur. Ruhsal belirtiler, nöbet, hareket bozuklukları ve bellek sorunlarıyla ortaya çıkar.
Bu tanı klinik açıdan kritiktir; bağışıklık tedavisiyle geri döndürülebilir ve psikiyatrik hastalık sanılarak atlanabilir.
Değerlendirmede ilk basamak, hızla düzeltilebilir nedenlerin dışlanmasıdır: kan şekeri, oksijenlenme, elektrolitler, kan gazı ve ilaç öyküsü.
Bilinç değişikliği olan her hastada kan şekeri ölçümü zorunludur; bu basamağın atlanması önlenebilir beyin hasarının başlıca nedenidir.
Odaksal bulgu, ateş, ense sertliği, travma öyküsü ve nöbet varlığında görüntüleme ve gerektiğinde lomber ponksiyon yapılır.
Elektroensefalografi, nonkonvülzif status epileptikusu dışlamak için değerlidir; bu tablo, açıklanamayan bilinç bozukluğunun gözden kaçan nedenidir.
Amonyak düzeyi, hepatik ensefalopatide tanı koydurucu değildir ve tedaviyi tek başına yönlendirmez.
Deliryum ile örtüşen bir kavramdır; deliryum klinik sendromu, ensefalopati ise altta yatan beyin işlev bozukluğunu tanımlar.
Yönetim, nedene yöneliktir; destek tedavisi ve sedatiflerden kaçınma temel ilkelerdir.
Eş anlamlılar
- Beyin işlev bozukluğu
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Ropper AH ve ark., Adams and Victor's Principles of Neurology, 12. baskı, 2023.