Hiperkapnik asidoz
Hiperkapnik asidoz (İng. hypercapnic acidosis), kandaki karbondioksit basıncının yükselmesine bağlı olarak pH'ın düşmesidir.
Etimoloji
Yunanca hyper (aşırı) ve kapnos (duman, buhar) sözcükleri ile asidoz teriminin birleşimidir.
Klinik bağlam
Tablo, akciğerlerin karbondioksiti yeterince atamamasından kaynaklanır. Alveoler ventilasyonun azalması, üretimin artması ya da ölü boşluğun büyümesi başlıca düzeneklerdir. Kan gazında yüksek karbondioksit basıncı ile düşük pH birlikte bulunur; böbrek yanıtıyla bikarbonatın artması, sürecin akut mu kronik mi olduğunu gösterir.[1]
Akut yükselmede bikarbonat henüz artmamıştır ve pH belirgin biçimde düşer; kronik yükselmede ise böbrek uyum sağlar ve pH görece korunur. Bu ayrım, tedavinin agresifliğini belirler. Kronik karbondioksit tutan bir hastanın değerlerini normale çekmeye çalışmak zararlıdır; hedef, hastanın kendi bazal değerine dönmektir. Bu, en sık yapılan yorum hatalarındandır.
Nedenler dört başlıkta toplanır: solunum merkezinin baskılanması (opioidler, sedatifler, beyin sapı lezyonları), solunum kaslarının yetersizliği (Guillain-Barré sendromu, miyastenia gravis, yüksek omurilik yaralanması, ağır kas güçsüzlüğü), göğüs duvarı ve plevra sorunları, akciğer hastalıkları (kronik obstrüktif akciğer hastalığı, ağır astım atağı, akut respiratuar distres sendromu).
Bulgular başlangıçta özgül değildir: baş ağrısı, uyku hali, konfüzyon, tremor ve terleme görülür. İleri düzeyde bilinç kaybı gelişir. Karbondioksit güçlü bir damar genişletici olduğundan, kafa içi basıncı artırır; kafa travması olan hastalarda bu etki özellikle önemlidir.
Ağır olgularda hiperkalemi, ritim bozuklukları ve kalp kasılma gücünde azalma görülür. Ayrıca asidoz, katekolaminlere yanıtı azaltarak vazopressör etkinliğini düşürür.
En kritik klinik tuzak, nabız oksimetresinin normal olmasının güven vermesidir. Oksijen desteği alan bir hastada doygunluk yüksek görünürken karbondioksit ölümcül düzeylere çıkabilir. Bu nedenle solunum yetmezliği kuşkusunda kan gazı ölçümü zorunludur.
Bir diğer tuzak, karbondioksit tutan hastalarda yüksek akımlı oksijen verilmesidir. Aşırı oksijen, hipoksik solunum uyarısını azaltarak ve akciğerde kan akımı dağılımını bozarak karbondioksiti daha da yükseltir. Bu hastalarda hedef doygunluk aralığı daha düşük tutulur.
Yönetimde neden ortadan kaldırılır; solunum desteği gerekir. Noninvazif mekanik ventilasyon, kronik obstrüktif akciğer hastalığı alevlenmesinde entübasyon gereksinimini ve ölüm oranını azaltır. Yanıt alınamayan ya da bilinci bozulan hastalarda entübasyon gerekir.
Bikarbonat verilmesi, bu tabloda genel olarak önerilmez; verilen bikarbonat karbondioksite dönüşerek sorunu artırır ve ventilasyon yeterli değilse pH düzelmez.
Bir başka önemli kavram, izin verilen karbondioksit yüksekliğidir. Ağır akciğer hasarında koruyucu ventilasyon uygulanırken karbondioksitin yükselmesine bilinçli olarak izin verilir; akciğerin aşırı gerilmekten korunması, asidozdan daha önceliklidir. Bu yaklaşımın ölüm oranını azalttığı gösterilmiştir.
Eş anlamlılar
- Solunumsal asidoz
- Respiratuar asidoz
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Vincent JL ve ark. (ed.), Textbook of Critical Care, 8. baskı, 2023.