Solunum yetmezliği

Solunum yetmezliği (İng. respiratory failure), solunum sisteminin yeterli oksijenlenmeyi ya da karbondioksit atılımını sağlayamamasıdır.

Etimoloji

Türkçe solunum sözcüğü ile yetmezlik sözcüğünün birleşimidir.

Klinik bağlam

İki temel türe ayrılır. Birinci türde oksijenlenme bozulmuştur, karbondioksit normal ya da düşüktür; ikinci türde ise ventilasyon yetersizdir ve karbondioksit yükselmiştir. Bu ayrım, tedavi yaklaşımını belirler.

Birinci türün nedenleri pnömoni, akciğer ödemi, akut respiratuar distres sendromu ve pulmoner embolidir; ikinci türde kronik obstrüktif akciğer hastalığı alevlenmesi, ağır astım, solunum kası güçsüzlüğü, ilaç etkisiyle solunum baskılanması ve göğüs duvarı sorunları yer alır.

Değerlendirmenin temeli, oksijenlenme ile ventilasyonun ayrı ele alınmasıdır. Nabız oksimetresi yalnızca oksijenlenmeyi gösterir; oksijen desteği alan hastada doygunluk normal görünürken karbondioksit ölümcül düzeyde yüksek olabilir. Bu nedenle kuşku duyulan her hastada kan gazı ölçümü zorunludur. Bu, alanın en sık yapılan hatalarındandır.

Klinik bulgular arasında solunum sayısında artış, yardımcı kas kullanımı, burun kanadı solunumu, konuşurken soluk alma gereksinimi, huzursuzluk ve bilinç değişikliği bulunur. Solunum sayısı en duyarlı, ancak en sık ihmal edilen bulgudur.

Kritik bir uyarı, hastanın "sakinleşmesi"dir. Solunum çabasının azalması ve huzursuzluğun yerini uykululuğun alması, iyileşme değil; tükenmenin göstergesidir ve yakın entübasyon habercisidir. Bu tuzağın bilinmemesi ölümcüldür.

Bir diğer önemli nokta, solunum kası güçsüzlüğü olan hastalarda doygunluğun geç düşmesidir; bu grupta izlem yatak başı solunum ölçümlerine dayandırılmalıdır.

Yönetimde önce havayolu güvenliği sağlanır, ardından oksijen hedefe göre titre edilerek verilir. Karbondioksit tutan hastalarda hedef doygunluk daha düşük tutulur; ancak oksijenin tümüyle esirgenmesi de tehlikelidir.

Noninvazif mekanik ventilasyon, kronik obstrüktif akciğer hastalığı alevlenmesinde ve kardiyojenik akciğer ödeminde entübasyon gereksinimini ve ölüm oranını azaltır. Yüksek akımlı oksijen, birinci tür yetmezlikte etkilidir. Bu yöntemlerin denenmesi, kötüleşen hastada entübasyonu geciktirmemelidir; gecikmiş entübasyon, gidişi kötüleştirir.

Mekanik ventilasyon uygulanan hastalarda koruyucu ventilasyon ilkeleri — düşük tidal hacim ve düşük plato basıncı — ölüm oranını azaltır. Ağır olgularda yüzüstü pozisyon uygulaması etkilidir.

Tedavinin temeli, altta yatan nedenin ortadan kaldırılmasıdır; destek tedavileri yalnızca zaman kazandırır.

Eş anlamlılar

• Respiratuar yetmezlik

İlgili terimler

• Hipoksi
• Hiperkapnik asidoz
• Mekanik ventilasyon
• Kan gazı
• Oksijenlenme