Oksijenlenme
Oksijenlenme (İng. oxygenation), kanın akciğerlerde oksijenle yüklenmesi ve dokulara oksijen taşınması sürecidir.
Etimoloji
Oksijen sözcüğünden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Kavram, ventilasyondan ayrı değerlendirilmelidir. Ventilasyon, havanın akciğere girip çıkmasını ve karbondioksitin atılmasını; oksijenlenme ise oksijenin kana geçmesini tanımlar. Bu ayrım, kan gazı yorumunun temelidir: oksijen basıncı oksijenlenmeyi, karbondioksit basıncı ventilasyonu gösterir.[1]
Bozulmanın beş temel düzeneği vardır: solunan havadaki oksijen basıncının düşmesi, hipoventilasyon, yayılım bozukluğu, ventilasyon-perfüzyon uyumsuzluğu ve şant. Bu ayrım, tedavi yanıtını öngörmeyi sağlar.
En pratik ayrım, oksijen tedavisine verilen yanıttır. Uyumsuzluğa bağlı bozukluklar oksijenle belirgin biçimde düzelirken, şant fizyolojisinde yanıt sınırlıdır. Bunun nedeni, hiç havalanmayan alveollerden geçen kanın oksijenle karşılaşmamasıdır. Akut respiratuar distres sendromu, yaygın pnömoni, akciğer ödemi ve atelektazi şant örnekleridir; bu hastalarda oksijen artırmak yerine alveolleri açık tutmaya yönelik yaklaşımlar gerekir.
Değerlendirmede oksijen basıncının, verilen oksijen derişimine oranı kullanılır; bu oran akciğer hasarının ağırlığını sınıflandırır ve tedavi kararlarını yönlendirir.
Yatak başı izlemde nabız oksimetresi kullanılır. Ancak sınırları bilinmelidir: karbon monoksit ve methemoglobin varlığında yanıltıcıdır, düşük perfüzyonda güvenilirliği azalır, tırnak cilası ve hareket ölçümü bozar. Ayrıca oksijen desteği alan hastada doygunluk normal görünürken ventilasyon ağır biçimde bozulmuş olabilir. Bu nedenle solunum yetmezliği kuşkusunda kan gazı zorunludur.
Bir diğer önemli nokta, doygunluk eğrisinin biçimidir. Üst bölümdeki düzlük nedeniyle doygunluk, oksijen basıncındaki düşüşü geç yansıtır; değer düşmeye başladığında bozulma çoktan ilerlemiştir.
Yönetimde basamaklı yaklaşım uygulanır: burun kanülü, maskeler, yüksek akımlı oksijen, noninvazif mekanik ventilasyon ve gerektiğinde entübasyon. Yüksek akımlı sistemler, ölü boşluğu yıkayarak ve hafif basınç sağlayarak seçilmiş hastalarda entübasyon gereksinimini azaltır.
Yüzüstü pozisyon uygulaması, ağır akciğer hasarında oksijenlenmeyi belirgin biçimde iyileştirir ve ölüm oranını azaltır; uyanık hastalarda da yararlı bulunmuştur.
Aşırı oksijen uygulamasının zararlı olduğu gösterilmiştir; hedef doygunluk aralığında kalınması, hem hipoksiden hem hiperoksiden korunmayı sağlar. Karbondioksit tutan hastalarda hedef daha düşük tutulur.
Oksijenlenmenin yalnızca akciğere bağlı olmadığı unutulmamalıdır; anemi, düşük kalp debisi ve mikrodolaşım bozukluğu, akciğer sağlam olsa bile doku düzeyinde yetersizliğe yol açar.
Entübasyon öncesi ön oksijenlenme, güvenli süreyi belirleyen en önemli basamaktır; obez ve gebe hastalarda bu süre belirgin biçimde kısadır.
Eş anlamlılar
- Oksijenizasyon
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Broaddus VC ve ark. (ed.), Murray & Nadel's Textbook of Respiratory Medicine, 7. baskı, 2022.