Asteriksis
Asteriksis (İng. asterixis), uzatılmış uzuvda kas tonusunun anlık kesintileriyle ortaya çıkan çırpınma hareketidir.
Etimoloji
Yunanca a- (yokluk) ve sterixis (sabit duruş) sözcüklerinden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Bulgu, gerçek bir titreme değildir. Kas kasılmasıyla değil, kasılmanın kısa süreli kesilmesiyle oluşur; bu nedenle negatif miyoklonus olarak sınıflandırılır.[1]
Muayenede hasta kollarını öne uzatır, el bileklerini yukarı büker ve parmaklarını açar. Bu duruş korunmaya çalışılırken düzensiz aralıklarla ani düşme hareketleri görülür.
Ritmik olmaması, kaba tremordan ayıran temel özelliktir.
Bulgu, kollar dışında ayaklarda, dilde ve göz kapaklarında da aranabilir; ancak en kolay el bileğinde gösterilir.
Klinik önemi, metabolik ensefalopatinin göstergesi olmasıdır. Bilinç bulanıklığı ile birlikte saptandığında, tablonun yapısal bir beyin lezyonundan çok metabolik bir nedene bağlı olduğunu düşündürür.
En bilinen nedeni hepatik ensefalopatidir. Karaciğer yetmezliği ve sirozda görülür; bilinç bulanıklığının erken evrelerinde ortaya çıkar.
Ancak bulgu karaciğere özgü değildir. Hiperkapnik asidoz, üremi, ağır kalp yetmezliği, hipoglisemi ve hipomagnezemi de aynı görünümü oluşturur.
Bu nedenle asteriksis saptandığında yalnızca karaciğer değil, kan gazı, böbrek işlevleri, kan şekeri ve elektrolitler de değerlendirilmelidir. Tek bir nedene bağlanması, sık yapılan bir hatadır.
İlaçlar da sorumlu olabilir: fenitoin, gabapentinoidler, lityum, valproik asit ve barbitüratlar bildirilmiştir. Böbrek işlevine göre doz ayarlanmaması, en sık önlenebilir nedendir.
Tek taraflı asteriksis seyrektir ve yapısal beyin lezyonunu düşündürür; bu durumda görüntüleme gerekir.
Hepatik ensefalopatide tetikleyici etkenler araştırılmalıdır: sindirim sistemi kanaması, enfeksiyon, kabızlık, elektrolit bozuklukları, böbrek işlev bozukluğu ve sedatif kullanımı.
Amonyak düzeyi ölçümü, tanı koydurucu değildir ve tedaviyi tek başına yönlendirmez; klinik değerlendirme esastır. Bu ayrımın bilinmemesi, gereksiz testlere ve yanlış kararlara yol açar.
Ensefalopatide sedatiflerden kaçınılması gerekir; tablo derinleşebilir.
Bulgu, hastanın işbirliğine bağlıdır; bilinç ileri düzeyde bozulduğunda ortaya çıkarılamaz. Kaybolması iyileşme değil, kötüleşme belirtisi olabilir.
Eş anlamlılar
- Flapping tremor
- Çırpınma hareketi
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Ropper AH ve ark., Adams and Victor's Principles of Neurology, 12. baskı, 2023.